Dış Değişken
Extraneous Variable
Tanım
Araştırılan hipotezin doğrudan odak noktası olmayan ancak bağımlı değişken üzerinde potansiyel etki yaratarak sonuçları manipüle edebilen harici faktör.
Örnek Vaka / Uygulama
Yeni bir kaygı azaltıcı terapi yönteminin test edildiği klinik bir deneyde, katılımcıların deney sırasındaki oda odalarındaki sıcaklık seviyesi veya dışarıdan gelen trafik gürültüsü dış değişkenlerdir. Eğer bu faktörler sabitlenmezse, terapinin başarısı gürültü seviyesinden etkilenebilir.
Derin Analiz
Deneysel ve nicel araştırmalarda içsel geçerliği (internal validity) doğrudan tehdit eden metodolojik bir yanıltıcıdır. Araştırmacının kontrol altına alamadığı ya da hesaba katmadığı bu değişkenler, bağımlı değişkende gözlenen varyansın gerçek kaynağını maskeleyebilir veya hatalı nedensellik çıkarımlarına yol açabilir. Deneysel tasarım aşamasında randomizasyon, eşleştirme (matching) veya kovaryans analizi (ANCOVA) gibi istatistiksel ve prosedürel yöntemlerle elimine edilmediği takdirde, dış değişkenler kolaylıkla karıştırıcı değişkene (confounder) dönüşerek tipik bir I. veya II. tip hata kaynağı oluştururlar.
Etimoloji
Latince 'extraneus' (dışarıdan gelen, harici) kelimesinden türetilmiş olup, bir sistemin veya deney düzeneğinin esas odağı dışındaki etkenleri tanımlar.
Karıştırmayın
Karıştırıcı değişken (confounding variable) ile sıklıkla karıştırılır; ancak her dış değişken otomatik olarak karıştırıcı değildir. Dış değişken potansiyel bir etkiyken, karıştırıcı değişken bağımsız değişken ile bağımlı değişken arasında fiilen sistematik bir ilişki kurarak sonuçları bozan değişkendir.
Keşfetmeye Devam Edin
Karıştırıcı Değişken
Confound
Bir deneyde, bağımlı değişken üzerinde etkisi incelenen bağımsız değişkenden ayrı tutulamayan, sonuçları manipüle ederek nedensellik bağını belirsizleştiren dışsal faktör.
Bağımlı Değişken
Dependent Variable (DV)
Deneysel çalışmalarda bağımsız değişkendeki değişimin ardından gözlemlenen, korelasyonel araştırmalarda ise yordanması veya açıklanması hedeflenen sonuç ölçümüdür.