Ana içeriğe atla
Psikoloji Sözlüğüm LogoPsikoloji Sözlüğüm

Eksik Blok Tasarımı

İncomplete Block Design

Tanım

Denysel koşulların alt kümelere bölündüğü ve her bloğun tüm işlemleri içermediği, katılımcı yorgunluğunu ve hata varyansını azaltmayı amaçlayan deneysel desen.

Örnek Vaka / Uygulama

Araştırmacı, yeni geliştirilen beş farklı bellek stratejisinin (A, B, C, D, E) performans üzerindeki etkisini incelemek istemektedir. Beş stratejinin de tek bir oturumda aynı katılımcılara uygulanması ciddi yorgunluk ve dikkat kaybı yaratacaktır. Bunun yerine, her biri üç stratejiden oluşan bloklar hazırlanır (Örn: Blok 1: A-B-C, Blok 2: A-B-D, Blok 3: A-C-E vb.) ve bu bloklar farklı katılımcı gruplarına dağıtılarak eksik blok tasarımı uygulanır.

Derin Analiz

Deneysel psikoloji ve istatistikte, özellikle çok sayıda koşulun bulunduğu durumlarda katılımcıların bilişsel yükünü, yorgunluğunu ve öğrenme etkilerini minimize etmek için başvurulan stratejik bir yöntemdir. Tam blok tasarımının (complete block design) aksine, her katılımcı grubuna tüm bağımsız değişken seviyeleri uygulanmaz. Bu durum verilerde eksik hücreler (missing cells) yaratır; ancak dengeli eksik blok tasarımları (balanced incomplete block designs - BIBD) sayesinde matematiksel olarak varyans analizi (ANOVA) ve ortalama karşılaştırmaları güvenilir bir şekilde yapılabilir. Hata varyansının kontrol altına alınmasında ve katılımcı motivasyonunun korunmasında kritik öneme sahiptir.

Etimoloji

İngilizce 'incomplete' [eksik] + 'block' [blok/küme] + 'design' [tasarım] kelimelerinin birleşiminden oluşur; kökensel olarak Latince 'in-' [olumsuzluk eki] ve 'complere' [tamamlamak] fiiline dayanır.

Karıştırmayın

Tam blok tasarımı (complete block design) ile karıştırılır; tam blok tasarımında her blok tüm tedavi koşullarını eksiksiz içerirken, eksik blok tasarımında her blok koşulların yalnızca bir alt kümesini barındırır.

Keşfetmeye Devam Edin

Tam Blok Tasarımı

Complete Block Design

Araştırma katılımcılarının, incelenen ana değişkenin dışındaki belirli ortak özelliklerine (örneğin yaş) göre homojen alt gruplara (bloklara) ayrıldığı ve her bir blok içindeki bireylerin tüm deneysel koşullara rastgele atandığı deneysel tasarım.

İncele

Varyans Analizi

Analysis Of Variance (ANOVA)

İki veya daha fazla bağımsız grubun bağımlı değişkene ait ortalama değerleri arasındaki istatistiksel olarak anlamlı farklılıkları test eden ve değişkenler arası ortak ile ana etkileri inceleyen parametrik bir yöntem.

İncele

Hata Varyansı

Error Variance

Ölçülen puanlardaki, bağımlı değişkeni etkileyen ancak bağımlı veya kontrollü bağımsız değişkenler dışındaki dışsal etkenlerden kaynaklanan rastgele dalgalanma ve değişkenlik miktarı.

İncele