Tam Dengeleme
Complete Counterbalancing
Tanım
Örnek Vaka / Uygulama
Bellek üzerine yapılan bir çalışmada katılımcıların üç farklı öğrenme stratejisinin (A: Görsel, B: İşitsel, C: Kinestetik) performans üzerindeki etkisi incelenmektedir. Her katılımcı sırayla her üç stratejiyi de deneyimleyeceği için, stratejilerin sunum sırasından kaynaklanan pratik yapma veya yorgunluk etkisini ortadan kaldırmak amacıyla altı farklı grup oluşturulur ve her grup yukarıdaki altı farklı sıralamadan (A-B-C, A-C-B vb.) birine randomize edilerek atanır.
Derin Analiz
Deneysel tasarımlarda iç geçerliliği tehdit eden sıra etkilerini (order effects) ve öğrenme ya da yorgunluk gibi katılımcı türevli artık değişkenleri kontrol etmek için kullanılır. Eğer bir araştırmada $k$ sayıda deneysel koşul varsa, tam dengelemenin matematiksel olarak sağlanabilmesi için koşulların tüm olası permütasyonlarının ($k!$) oluşturulması ve her bir sıranın eşit sayıda katılımcıya uygulanması gerekir. Örneğin 3 farklı koşul (A, B, C) için $3! = 6$ farklı sıra elde edilir (ABC, ACB, BAC, BCA, CAB, CBA). Bu yöntem, taşıma etkilerinin (carryover effects) asimetrik olduğu durumlarda bile varyans analizinde (ANOVA) hata payını minimize ederek ana etkilerin saf bir şekilde gözlenmesine olanak tanır. Ancak koşul sayısı arttıkça (örn. 5 koşul için $5! = 120$ sıra) gereksinim duyulan örneklem boyutu katlanarak arttığından pratikliğini yitirir ve eksik dengeleme (incomplete counterbalancing) yöntemlerine geçiş zorunluluk haline gelir.
Etimoloji
Latince 'completus' (tamamlanmış, bütün) + Fransızca 'contre-' (karşı) ve 'balance' (terazi, denge) kelimelerinin bileşiminden türetilmiştir.
Karıştırmayın
Eksik dengeleme (incomplete counterbalancing) ve Latin karesi tasarımı (Latin square design). Eksik dengelemede tüm olası sıralamalar yerine sadece belirli bir alt küme kullanılırken, tam dengelemede $k!$ formülüyle verilen bütün olası permütasyonlar eksiksiz uygulanır.
Keşfetmeye Devam Edin
Taşıma Etkisi
Taşıma Etkisi
Carryover Effect
Araştırma katılımcılarının önceki deneysel koşullarda edindikleri deneyim veya durumların, sonraki koşullardaki performanslarını veya ölçüm sonuçlarını istem dışı etkilemesi durumu.
İncele
Latin Karesi
Latin Karesi
Latin Square
Denek içi (within-subjects) deneysel desenlerde sıra etkilerini dengelemek amacıyla kullanılan, her bir tedavinin dizinin her pozisyonunda eşit sıklıkta yer almasını sağlayan istatistiksel bir matris düzenlemesidir.
İncele