Varsanı
Hallucination
Tanım
Herhangi bir dışsal uyarıcı bulunmaksızın, gerçeklik hissiyle yaşanan ve beş duyudan herhangi birini etkileyebilen yanıltıcı duyusal algı.
Örnek Vaka / Uygulama
Klinik ortamda, tamamen sessiz bir odada oturan hastanın, dışarıdan hiçbir kaynak gelmemesine rağmen odanın köşesinden kendisine emirler veren iki farklı erkek sesini net bir şekilde duyması ve bu seslerin mutlak bir gerçekliğe sahip olduğuna inanması.
Derin Analiz
Varsanı, duyusal işlemleme devrelerinin dışsal veriden bağımsız olarak spontane aktivasyon göstermesiyle karakterizedir. Nörobilimsel düzlemde, varsayılan durum şebekesi (default mode network) ile duyusal korteksler arasındaki üst-düzey (top-down) bilişsel denetim mekanizmalarının bozulması ve tahmin edici kodlama (predictive coding) hatalarıyla ilişkilendirilir. Beyin, dış dünyadan gelen veriyi beklemeden kendi içsel üretimini bir dış uyarıcı gibi deneyimler. Klinik olarak şizofreni gibi psikotik bozuklukların temel belirtilerinden biridir; ancak nörolojik lezyonlar, yoksunluk durumları veya ağır metabolik bozukluklar sonucunda da ortaya çıkabilir. DSM-5 kapsamında psikotik bozukluklar spektrumunun ana tanı ölçütleri arasında yer alır.
Etimoloji
Latince 'alucinari' (zihnen dolaşmak, saçmalamak, akıldan çıkmak) fiilinden türetilmiş olup, 16. yüzyılda İngilizceye geçmiştir.
Karıştırmayın
Yanılsama (illüzyon) ile sıklıkla karıştırılır. Yanılsamada ortada gerçek bir dış uyarıcı vardır ancak bu uyarıcı yanlış yorumlanır (örneğin karanlıkta ipi yılan sanmak). Varsanıda ise dış uyarıcı hiç yoktur.