Dışsal Uyarıcı
Exteroceptive Stimulus
Tanım
Organizmanın dış dünyasından kaynaklanan ve beş duyu organı aracılığıyla algılanan her türlü fiziksel uyarıcı.
Örnek Vaka / Uygulama
Yoğun bir caddede yürürken aniden duyulan bir ambulans sireni (işitsel dışsal uyarıcı) ve trafikte hızla yaklaşan aracın far ışığı (görsel dışsal uyarıcı), bireyin yönelim refleksini tetikleyerek anında karşıdan karşıya geçme davranışını durdurmasına neden olur.
Derin Analiz
Dışsal uyarıcılar, duyusal sistemlerin (görme, işitme, koku, tat, dokunma) periferik reseptörleri tarafından tespit edilir ve merkezi sinir sistemine iletilerek çevresel farkındalığı sağlar. Bilişsel psikoloji ve nörobilimde, dış dünyanın bilişsel haritasının çıkarılması, dikkat mekanizmalarının yönlendirilmesi ve dışsal tehlikelere karşı verilecek hayatta kalma tepkilerinin (savaş-kaç) tetiklenmesinde birincil rol oynamaktadır. Bu uyarıcılar, içsel uyarıcılardan farklı olarak tamamen çevresel kökenlidir ve dış gerçeklikle etkileşimin temelini oluşturur.
Etimoloji
Latince 'exterus' (dış, harici) ve 'capere' (almak, yakalamak) kelimelerinden türetilen 'exteroceptio' kavramı ile Latince 'stimulus' (uyarıcı, dürtü) sözcüğünün birleşiminden oluşmuştur.
Karıştırmayın
İçsel uyarıcı (interoceptive stimulus) ve proprioseptif uyarıcı (proprioceptive stimulus) ile sıklıkla karıştırılır. Temel fark, dışsal uyarıcının dış dünyadan (çevreden), interoseptif uyarıcının vücudun iç organlarından (açlık, kalp atışı), proprioseptif uyarıcının ise kas ve eklemlerden (vücut pozisyonu) gelmesidir.