Merkez
Center
Tanım
Nörofizyolojide, solunum veya kusma gibi belirli bir işlevi ya da davranışı koordine eden ve kontrol eden spesifik anatomik yapı veya hücre kümesi.
Örnek Vaka / Uygulama
Yoğun bakım ünitesinde opioid bazlı aşırı doz analjezik alan bir hastada, beyin sapındaki solunum merkezinin (respiratory center) baskılanması sonucu dakikadaki solunum sayısının tehlikeli düzeyde düşmesi (hipoventilasyon) ve CO2 retansiyonu gelişmesi.
Derin Analiz
Nörofizyolojik bağlamda 'merkez' kavramı, merkezi sinir sisteminde belirli bir fizyolojik sürecin entegrasyonundan ve yönetiminden sorumlu olan nöronal ağları tanımlar. Bu yapılar genellikle homojen bir hücre topluluğu değil, omurilik, beyin sapı veya subkortikal bölgelerde dağılmış, sinaptik olarak birbirine bağlı interneuron ve motor/duyusal nükleus kompleksleridir. Örneğin, solunum merkezi (respiratory center), bulbus (medulla oblongata) ve pons içinde yer alan, otonomik ritmi oluşturan ve kimyasal geri bildirimlere (arteriyel pH, PaCO2 ve PaO2) duyarlı olan bir dizi nöronal gruptan oluşur. Bu tür merkezlerin lezyonları veya işlev bozuklukları, ilgili homeostatik mekanizmaların anında krizine yol açar.
Etimoloji
Latince 'centrum' ve Yunanca 'kentron' (pergelin sivri ucu, dairenin merkezi) kelimesinden türetilmiştir.
Karıştırmayın
Nükleus (nucleus) ile sıkça karıştırılır; nükleus merkezi sinir sistemindeki anatomik nöron gövdeleri kümesini ifade ederken, merkez (center) daha çok bu nükleusların oluşturduğu işlevsel ve fizyolojik kontrol birimini tanımlar.