Denekler Arası Desen
Between-subjects Design
Tanım
Her bir katılımcının yalnızca tek bir deneysel koşula veya gruba atandığı ve veri analizi için tek bir ölçüm skoru sağladığı araştırma deseni.
Örnek Vaka / Uygulama
Majör depresif bozukluk tedavisinde üç farklı farmakolojik ajanın etkinliğini inceleyen bir klinik araştırmada, depresyon tanısı almış katılımcılar rastgele üç gruba ayrılır. Birinci gruba A ilacı, ikinci gruba B ilacı, üçüncü gruba ise C ilacı verilir. Her katılımcı yalnızca bir ilacı deneyimler ve tedavi sonrasındaki depresyon skorları bağımsız olarak karşılaştırılır.
Derin Analiz
Deneysel psikoloji ve istatistiksel metodolojide, denekler arası desen (bağımsız gruplar deseni olarak da bilinir), olası öğrenme, yorgunluk veya taşıma etkilerini (carryover effects) ortadan kaldırmak için kritik bir stratejidir. Bu desende, katılımcılar seçkisiz atama (random assignment) yoluyla farklı gruplara bölüştürülür; böylece her grup bağımsız bir örneklem oluşturur. Varyans analizi (ANOVA) veya bağımsız örneklem t-testi gibi istatistiksel yöntemler kullanılarak gruplar arası ortalamalar kıyaslanır. Temel avantajı, bir koşuldaki deneyimin diğer koşuldaki yanıtı kirletmesini (bağımlı değişkenin geçerliliğini düşürmesini) engellemesidir. Ancak bireysel farklılıkların (hata varyansının) sonuçlar üzerindeki etkisini minimize etmek için daha büyük örneklem boyutlarına ihtiyaç duyar.
Etimoloji
İngilizce 'between' (arasında) + 'subject' (denek, özne [Latince 'subiectus']) + 'design' (tasarım, plan) kelimelerinin birleşiminden oluşan deneysel metodoloji terimi.
Karıştırmayın
Denekler içi desen (within-subjects design) ile sıkça karıştırılır. Denekler içi desende her katılımcı tüm deneysel koşullardan geçerken, denekler arası desende her katılımcı yalnızca tek bir koşulda yer alır.