Eş Değişken
Concomitant Variable
Tanım
Araştırılan ana bağımlı değişken üzerinde potansiyel etkisi bulunan ancak doğrudan incelenmeyen odak dışı değişken.
Örnek Vaka / Uygulama
Yeni bir psikoterapi yönteminin depresyon semptomları üzerindeki etkinliğini inceleyen bir çalışmada, katılımcıların sosyoekonomik düzeyi doğrudan test edilmek istenmese de iyileşme hızını etkileyebileceği için bir eş değişken olarak modele dahil edilir ve istatistiksel olarak arındırılır.
Derin Analiz
Deneysel ve gözlemsel tasarımlarda, bağımlı değişken ile bağımsız değişken arasındaki gerçek ilişkiyi maskeleyebilen veya yapay bir korelasyon yaratabilen istatistiksel bir gürültü kaynağıdır. Kovaryans analizi (ANCOVA) gibi yöntemlerle bu değişkenlerin varyansı kontrol altına alınarak, araştırılan ana etkinin net bir şekilde izole edilmesi sağlanır. Kontrol edilmediği takdirde içsel geçerliliği (internal validity) ciddi biçimde tehdit eder.
Etimoloji
Latince 'con-' (birlikte, beraber) ve 'comitari' (eşlik etmek) fiilinden türetilen 'concomitans' sözcüğünden günümüz istatistik ve metodoloji literatürüne geçmiştir.
Karıştırmayın
Karıştırıcı değişken (confounding variable) ile sıklıkla eş anlama geldiği düşünülür; ancak eş değişken her zaman bir confounder olmak zorunda değildir, bazen sadece hata varyansını düşürerek analizin gücünü (statistical power) artırmak amacıyla modele eklenir.