Ayırt Edici Geçerlilik
Discriminant Validity
Tanım
Bir psikometrik ölçüm aracının, kavramsal olarak ilişkili olmaması gereken diğer yapıları ölçen testlerle korelasyon göstermeme derecesidir.
Örnek Vaka / Uygulama
Yeni geliştirilen bir 'İş Tükenmişliği Ölçeği'nin geçerlilik çalışmasında, araştırmacılar bu ölçeğin tamamen farklı bir psikolojik yapı olan 'Genel Zeka' testinden ve 'Renk Tercihi' skorlarından istatistiksel olarak anlamlı düzeyde ayrıştığını göstermek zorundadır. Tükenmişlik puanları ile zeka testleri arasında sıfıra yakın bir korelasyon elde edilmesi, ölçeğin ayırt edici geçerliliğinin yüksek olduğuna işaret eder.
Derin Analiz
Psikometrik kuramda ve yapı geçerliliğinin (construct validity) temel taşlarından birinde, bir ölçeğin benzersizliğini kanıtlamak kritik bir metodolojik zorunluluktur. Campbell ve Fiske'nin (1959) çoklu özellik-çoklu yöntem (multitrait-multimethod) matrisi yaklaşımına dayanan bu kavram, geliştirilen bir testin yalnızca ölçmeyi amaçladığı teorik yapı ile ilişki kurması gerektiğini savunur. Eğer yeni geliştirilen bir anksiyete ölçeği, teorik olarak ondan bağımsız olması beklenen bir zeka veya dışadönüklük ölçütüyle yüksek düzeyde korelasyon sergiliyorsa, bu durum ayırt edici geçerliliğin ihlal edildiğini gösterir. İstatistiksel analizlerde genellikle doğrulayıcı faktör analizi (CFA) kullanılarak, gizil değişkenler arasındaki korelasyonların bir eşik değerin (örneğin AVE-kareler toplamı kıyaslamaları) altında kalıp kalmadığı test edilir.
Etimoloji
Latince 'discriminare' (ayırt etmek, seçmek, bölmek) fiilinden türetilen 'discriminant' ile Late Latin 'validitas' (sağlamlık, geçerlilik, valör) kelimelerinin birleşiminden oluşur.
Karıştırmayın
Yakınsak geçerlilik (convergent validity) ile sıkça karıştırılır. Yakınsak geçerlilik, aynı yapıyı ölçen farklı testlerin birbiriyle yüksek korelasyon göstermesini beklerken; ayırt edici geçerlisel, farklı yapıları ölçen testlerin birbiriyle ilişki kurmamasını hedefler.