Yapı Geçerliliği
Construct Validity
Tanım
Bir ölçüm aracının, doğrudan gözlemlenemeyen soyut teorik bir yapıyı veya kavramı ne kadar doğru ve hatasız ölçtüğünü gösteren temel psikometrik yeterlilik derecesi.
Örnek Vaka / Uygulama
Araştırmacı yeni bir 'tükenmişlik sendromu' ölçeği geliştirmiştir. Bu ölçeğin yapı geçerliliğini kanıtlamak için, aynı örnekleme hem mevcut ve kabul görmüş bir tükenmişlik ölçeği (yakınsak geçerlilik için) hem de genel yaşam doyumu ölçeği (ayrıştırma geçerliliği için) uygulanır. Yeni ölçeğin, tükenmişlik ölçeğiyle yüksek korelasyon, yaşam doyumu ölçeğiyle ise düşük veya anlamsız korelasyon göstermesi beklenir.
Derin Analiz
Psikometri ve psikolojik test geliştirmede yapı geçerliliği, Cronbach ve Meehl'in (1955)nomolojik ağ (nomic net) yaklaşımına dayanır. Doğrudan ölçülemeyen (latent) değişkenlerin —örneğin zeka, depresyon, öfke veya öz-saygı— operasyonel tanımlarının teorik çerçeveyle ne derece örtüştüğünü test eder. Modern psikometri teorisinde yapı geçerliliği, içerik ve ölçüt geçerliliğini de kapsayan üst çatı konumundadır. Yakınsak (convergent) ve ayrıştırma (discriminant) geçerliliği olmak üzere iki temel alt boyutu bulunur. Yakınsak geçerlilik, aynı yapıyı ölçmeyi amaçlayan farklı araçlar arasındaki yüksek korelasyonu ararken; ayrıştırma geçerliliği, farklı yapıların birbirinden istatistiksel olarak bağımsız olduğunu kanıtlamaya odaklanır. Test edilebilir hipotezler silsilesi ve yapısal eşitlik modellemesi (SEM) gibi ileri istatistiksel yöntemlerle ampirik olarak doğrulanır.
Etimoloji
Latince 'constructus' (inşa edilmiş, biçimlendirilmiş) ve 'validus' (güçlü, geçerli, sağlam) kelimelerinin birleşiminden türetilmiştir.
Karıştırmayın
İçerik geçerliliği (content validity) ile sıklıkla karıştırılır. İçerik geçerliliği, test maddelerinin ölçülmek istenen alanın evrenini temsil edip etmediğini uzman görüşüyle incelerken; yapı geçerliliği, teorik yapının ampirik kanıtlarla doğrulanmasını (istatistiksel testleri) hedefler.