Kültür-adil Test
Culture-fair Test
Tanım
Farklı sosyoekonomik ve etnik kökenden gelen bireyler arasında eşit değerlendirme yapabilmek amacıyla, özel kültürel arka plan etkilerinden arındırılmış biçimde tasarlanmış psikolojik test.
Örnek Vaka / Uygulama
Farklı ülkelerden göç etmiş çocukların zihinsel potansiyelini ölçmek isteyen bir klinik psikolog, standart bir sözel IQ testi yerine Raven İlerleyen Matrisler Testi gibi sözel olmayan bir kültür-adil test uygular; böylece dil bariyeri ve kültürel referans eksikliğinin test skorunu yapay biçimde düşürmesinin önüne geçer.
Derin Analiz
Psikometri literatüründe zeka ve yetenek ölçüm araçlarının en büyük kısıtlamalarından biri, testin geliştirildiği dominant kültürün normlarını, dilini ve yaşam tarzını dayatmasıdır. Geleneksel zeka testleri genellikle orta sınıf deneyimlerini baz alarak dezavantajlı gruplar aleyhine sistematik sapma üretir. Kültür-adil testler bu dezavantajı minimize etmek için sözel olmayan (nonverbal) ve akademik başarıdan bağımsız materyaller kullanır. Matris tamamlama, form eşleştirme veya şekil dizileri gibi görsel-uzamsal görevlere dayanır. Ancak psikometrik araştırmalar, tamamen 'kültür-bağımsız' (culture-free) bir ölçüm aracının imkansızlığını ortaya koymuştur. Çünkü test çözme davranışı, algılama biçimleri ve test yönergesini anlamak bile belirli düzeyde bir sosyokültürel aşinalık gerektirir. Bu nedenle terim 'kültürden tamamen bağımsız' anlamında değil, kültürel önyargıları en aza indiren 'adil' nitelendirmesiyle kullanılır.
Etimoloji
İngilizce 'culture' [Kültür, Latince *cultura*] ve 'fair' [Adil, Tarafsız, Eski İngilizce *fæger*] kelimelerinin birleşiminden oluşan psikometri terimi.
Karıştırmayın
Kültürden bağımsız test (culture-free test) kavramı ile sıkça karıştırılır; ancak psikometrik olarak tamamen kültürsüz bir test imkansız olduğundan modern literatür 'culture-fair' tanımını tercih eder.