Aşinalık
Familiarity
Tanım
Bir durum, olay, yer veya kişinin spesifik detayları hatırlanmaksızın, öznel bir tanıma hissi uyandırması ve bellekte yer aldığının sezgisel olarak bilinmesi durumu.
Örnek Vaka / Uygulama
Süpermarkette alışveriş yaparken koridorda yürürken daha önce hiç tanışmadığınız bir yüz görürsünüz ve 'Bu kişiyi tanıdım' hissine kapılırsınız; ancak nerede ve ne zaman gördüğünüze dair hiçbir bağlamı (ismi, ortak arkadaşı veya karşılaştığınız yeri) hatırlayamazsınız. Yaşadığınız bu öznel tanıma hissi tam olarak aşinalıktır.
Derin Analiz
Bilişsel psikoloji ve bellek araştırmalarında aşinalık (familiarity), ikili bellek modellerinin (dual-process theories) temel bileşenlerinden biridir. Genellikle 'anımsama' (recollection) sürecinden bağımsız olarak ele alınır. Anımsama, kaynağın ve bağlamsal detayların bilinçli olarak geri çağrılmasını gerektirirken, aşinalık daha hızlı ve otomatik bir eşleşme mekanizmasıyla çalışır. Nörobiyolojik düzeyde, bu sürecin medyal temporal lobda, özellikle perirhinal kortekste işlendiği, hipokampusun ise daha çok detaylı anımsama (recollection) süreçleriyle ilişkili olduğu fMRI ve elektrofizyolojik çalışmalarla gösterilmiştir. Sinyal algılama teorisi çerçevesinde aşinalık, bir uyarıcının hafıza gücü sürekliliği üzerinde belirli bir eşiği aşmasıyla ortaya çıkan tanıdıklık derecesidir.
Etimoloji
Latince 'familiaris' (halktan, ev halkına ait, dostça) kelimesinden türetilmiş olup, 'familia' (aile) köküne dayanır.
Karıştırmayın
Anımsama (Recollection) ile karıştırılır; anımsamada olaya ait bağlamsal detaylar bilinçli olarak geri çağrılırken, aşinalıkta sadece 'tanıdık gelme' hissi vardır ancak detaylar eksiktir.