Etki Analizi
İmpact Analysis / İnfluence Analysis
Tanım
🔹 1. (impact analysis):
Bir programın veya müdahalenin net başarı ya da başarısızlığını, genellikle kontrollü deneyler yoluyla nicel olarak değerlendiren analitik prosedür.
🔹 2. (influence analysis):
Spesifik veri noktalarının istatistiksel bir modelin genel sonucu üzerindeki marjinal etkisini ve ağırlığını belirlemeye yarayan analitik teknikler kümesidir.
Örnek Vaka / Uygulama
🔹 1. (impact analysis): Yeni geliştirilen bir dijital bilişsel davranışçı terapi uygulamasının depresyon semptomlarını azaltmadaki başarısını ölçmek için, uygulanan grubun semptom düşüşü ile bekleme listesindeki kontrol grubunun verilerinin istatistiksel olarak karşılaştırılması. 🔹 2. (influence analysis): Klinik psikoloji araştırmasında terapekit başarıyı yordayan bir regresyon modelinde, 200 hastadan sadece birinin verisinde yapılan veri girişi hatası (örneğin 10 yerine 100 puan girilmesi), tüm modelin eğimini dramatik biçimde değiştirebilir. Etki analizi uygulandığında bu hastanın Cook mesafesinin kritik eşiği aştığı görülür ve analist bu gözlemin modele olan anormal etkisini izole eder.
Derin Analiz
🔹 1. (impact analysis):
Etki analizi, sosyal bilimler ve program değerlendirmede, bir girişimin katılımcılar üzerindeki net nedensel etkisini izole etmek için kullanılan gelişmiş bir istatistiksel ve metodolojik süreçtir. Yöntemin geçerli olabilmesi için program hedeflerinin operasyonelleştirilebilir, ölçülebilir ve müdahalenin hedef kitleye sadakatle uygulanmış olması şarttır. Eşitsizliklerin giderilmesi veya davranışsal değişimlerin tespiti gibi kritik alanlarda, karıştırıcı değişkenleri kontrol etmek adına genellikle rastgele kontrollü deneyler (RCT) veya yarı deneysel tasarımlar (farklar farkı, eğilim skoru eşitleme) temeline dayanır.
🔹 2. (influence analysis):
Nicel veri analizinde, özellikle regresyon modellerinde, tüm veri setinin eğilimini tek başına manipüle edebilecek uç değerlerin veya aykırı gözlemlerin (outliers) tespit edilmesinde kritik bir rol oynar. Cook mesafesi (Cook's distance), DFFITS ve DFBETA gibi metrikler aracılığıyla yürütülür. Bu yöntem, bir veri noktasının modelden çıkarılması durumunda katsayıların veya tahmin edilen değerlerin ne ölçüde değiştiğini matematiksel olarak modeller. Böylece modelin sağlamlığı (robustness) test edilir ve tekil veri hatalarının analizin bütünlüğünü zedelemesinin önüne geçilir.
Etimoloji
🔹 1. (impact analysis):
Latince 'impactus' [vurmak, çarpışmak, sıkıştırmak] ve Yunanca 'analysis' [çözmek, parçalara ayırmak] kelimelerinin birleşiminden türetilmiştir.
🔹 2. (influence analysis):
Latince 'influere' (akmak, içine süzülmek, tesir etmek) fiilinden türetilen 'influence' kelimesi ile Yunanca 'analysis' (çözümleme, parçalarına ayırma) kelimesinin birleşiminden oluşur.
Karıştırmayın
🔹 1. (impact analysis):
Sonuç değerlendirmesi (outcome evaluation) daha geniş bir kategori olup etki analizini de kapsayabilir; ancak etki analizi spesifik olarak nedensel atfı ve net başarı/başarısızlığı nicel verilerle kanıtlamaya odaklanır.
🔹 2. (influence analysis):
Aykırı değer analizi (Outlier analysis) sadece değişken dağılımındaki uç noktaları incelerken, etki analizi bu noktaların modelin nihai parametreleri üzerindeki pratik ve matematiksel sonucunu ölçer.
Keşfetmeye Devam Edin
Aykırı Değer
Aykırı Değer
Outlier
Bir veri setindeki diğer tüm gözlem ve ölçümlerden belirgin şekilde farklılaşan aşırı uç gözlem.
İncele
Regresyon Analizi
Regresyon Analizi
Regression Analysis
Bir bağımlı değişkenin varyansını bir veya daha fazla bağımsız değişken kullanarak açıklayan veya yordayan istatistiksel teknikler bütünü.
İncele