Üst Düzey Yapı
Higher Order Construct
Tanım
Örnek Vaka / Uygulama
Klinik psikolojide 'psikolojik dayanıklılık' (resilience) kavramı ölçülürken, bireyin iyimserliği, problem çözme becerileri, sosyal desteği ve duygusal düzenleme kapasitesi ayrı ayrı ölçülür. Bu alt bileşenlerin hepsi istatistiksel olarak bir araya getirilerek 'üst düzey yapı' olan genel dayanıklılık puanı hesaplanır.
Derin Analiz
Psikometri ve bilişsel bilimlerde üst düzey yapı, birden fazla alt boyutu veya birinci derece gizil değişkeni (latent variable) hiyerarşik olarak kapsayan karmaşık teorik oluşumları ifade eder. Faktör analizinde, aralarında anlamlı korelasyon bulunan alt faktörlerin varyansını açıklamak üzere daha üst bir soyutlama düzeyinde konumlandırılır. Örneğin, 'kişilik' veya 'genel zeka' (g faktörü) tek başına gözlemlenemeyen fakat alt bileşenlerinin (örneğin Beş Faktör Modeli'nin alt boyutları) ortak varyansını temsil eden birer üst düzey yapıdır. Bu yaklaşım, karmaşık bilişsel ve davranışsal verilerin parsimoni (tutumluluk) ilkesi çerçevesinde modellenmesini ve teorik çerçevenin sadeleştirilmesini sağlar.
Etimoloji
İngilizce 'high' (yüksek) + 'order' (düzen, sıra) ve Latince 'construere' (inşa etmek, kurmak) fiilinden türetilen 'construct' (yapı/kavram) kelimelerinin birleşiminden oluşmuştur.
Karıştırmayın
Birinci derece gizil değişken (first-order latent variable) ile karıştırılır; birinci derece değişkenler doğrudan gözlenen göstergelere dayanırken, üst düzey yapılar bu birinci derece değişkenlerin arasındaki ilişkileri modeller.
Keşfetmeye Devam Edin
Gizil Değişken
Latent Variable
Doğrudan ölçülemeyen ancak gözlemlenebilir göstergeler arasındaki ortak varyans aracılığıyla istatistiksel olarak çıkarsanan soyut yapı.
İncele
Faktör Analizi
FA
Çok sayıda gözlenen değişken arasındaki ilişkileri inceleyerek, bu değişkenlerin gerisindeki daha az sayıdaki bağımsız ve ortak potansiyel yapıları (faktörleri) ortaya çıkaran çok değişkenli bir istatistiksel yöntem.
İncele