Kavramsal Tekrarlama
Conceptual Replication
Tanım
Daha önce elde edilmiş bir araştırma bulgusunu, orijinal çalışmadakinden farklı operasyonel tanımlar, ölçüm araçları veya deneysel yöntemler kullanarak test etme süreci.
Örnek Vaka / Uygulama
Orijinal bir çalışmada stresin (bağımsız değişken) karar verme üzerindeki olumsuz etkisi (bağımlı değişken) 'sosyal stres testi' (TSST) ve 'matematik testi' ile gösterilmiştir. Kavramsal tekrarlama çalışmasında ise aynı hipotez, stres yaratmak için 'fiziksel soğuk baskı testi' (cold pressor test) ve bağımlı değişken olarak 'riskli finansal tercih görevi' kullanılarak test edilir.
Derin Analiz
Bilişsel bilimler ve deneysel psikolojide, bir hipotezin evrenselliğini ve geçerliliğini doğrulamanın en kritik metodolojik adımıdır. Doğrudan tekrarlamadan (direct replication) farklı olarak, kavramsal tekrarlama, araştırmacıların teorik yapının belirli bir ölçüm aracına veya spesifik bir örnekleme mahkum olup olmadığını test etmesini sağlar. Eğer farklı metodolojik yollarla aynı soyut sonuca ulaşılabiliyorsa, teorinin dış geçerliliği (external validity) ve genellenebilirliği bilimsel olarak güç kazanır. Bilimsel krizler ve replicability krizleri döneminde, teorik modellerin sağlamlığının test edilmesinde birincil filtredir.
Etimoloji
Latince 'concipere' (zihinde tasarlamak, kavramak) kökünden türetilen 'conceptual' sıfatı ile Latince 'replicare' (katlamak, tekrar etmek) fiilinden gelen 'replication' kelimesinin birleşiminden oluşur.
Karıştırmayın
Doğrudan Tekrarlama (Direct Replication) ile karıştırılır. Doğrudan tekrarlamada orijinal çalışmanın yöntemi, materyalleri ve prosedürü birebir kopyalanarak çalışmanın güvenilirliği test edilirken; kavramsal tekrarlamada yöntemler kasıtlı olarak değiştirilerek teorinin genellenebilirliği test edilir.