Ayrıştırıcı Geçerlik
Divergent Validity
Tanım
Bir testin veya ölçeğin, teorik olarak ilişkili olmaması gereken diğer yapıları ölçen testlerle düşük korelasyon göstermesi derecesidir.
Örnek Vaka / Uygulama
Araştırmacı, yeni geliştirdiği 'Sosyal Anksiyete Ölçeği'nin ayrıştırıcı geçerliğini test etmek için bu ölçeği aynı katılımcılara 'Genel Zeka Testi' ile birlikte uygular. İki ölçek arasındaki korelasyon katsayısının r = 0.08 ve p > 0.05 çıkması, sosyal anksiyete yapısının zeka düzeyinden bağımsız bir yapıyla ölçüldüğünü, dolayısıyla ayrıştırıcı geçerliğin başarıyla sağlandığını kanıtlar.
Derin Analiz
Psikometri ve test geliştirme süreçlerinde yapı geçerliğinin (construct validity) taç kapısıdır. Campbell ve Fiske'nin (1959) çoklu özellik-çoklu yöntem (MTMM) matrisine dayanan bu kavram, bir ölçüm aracının sadece neyi ölçtüğünü değil, aynı zamanda neyi ölçmediğini de kanıtlamasını zorunlu kılar. Örneğin, depresyonu ölçmeyi amaçlayan bir ölçek, anksiyete veya genel zeka ile yüksek korelasyon göstermemelidir; aksi takdirde ölçüm aracının özgüllüğü sorgulanır. İstatistiki olarak Pearson veya Spearman korelasyon katsayılarının sıfıra yakın veya istatistiksel olarak anlamlı olmayan düzeyde düşük çıkması, ayrıştırıcı geçerliğin sağlandığının ampirik göstergesidir.
Etimoloji
Latince 'divergere' (farklı yönlere ayrılmak, uzaklaşmak: dis- [uzaklaşma] + vergere [eğilmek]) kökünden türetilmiştir.
Karıştırmayın
Benzerlik gösterdiği 'yakınsak geçerlik' (convergent validity) ile sıkça karıştırılır. Yakınsak geçerlik, aynı şeyi ölçmesi beklenen testlerin yüksek korelasyon göstermesini incelerken; ayrıştırıcı geçerlik, farklı yapıların ilişkisiz olması gerektiğini savunur.