Orne Etkisi
Orne Effect
Tanım
Katılımcıların bir deneyde araştırmacının beklentilerini veya hipotezini sezerek buna göre yanıt verme ya da davranma eğilimidir.
Örnek Vaka / Uygulama
Yeni geliştirilen bir kaygı azaltıcı müzik terapisi test edilen bir deneyde, katılımcılar araştırmacının kendilerinden sakinleşmelerini beklediğini sezerek, gerçekte hissettikleri stres seviyesi yüksek olsa bile anket sorularına 'müzik çok iyi geldi' yönünde yanıtlar verirler.
Derin Analiz
Deneysel psikoloji ve metodolojide iç geçerliliği tehdit eden en sinsi konfounding (karıştırıcı) faktörlerden biridir. Martin T. Orne'un çalışmaları, laboratuvar ortamındaki insanların pasif birer gözlemci olmadığını, bilerek ya da bilmeyerek 'iyi bir katılımcı' olma motivasyonuyla hareket ettiğini göstermiştir. Bireyler, deney odasının düzeni, araştırmacının beden dili, kullanılan formlar veya testin adı gibi çevresel ipuçlarından (talep karakteristiklerinden) yola çıkarak araştırmacının ne bulmayı amaçladığını tahmin etmeye çalışırlar. Bu durum, gerçek psikolojik süreçlerin ölçülmesini engeller ve verilerin katılımcının doğal tepkilerini değil, onun 'deneyden ne beklendiğine dair' varsayımlarını yansıtmasına yol açar. Deneysel tasarımda bu etkiyi minimize etmek için körleme (blinding) teknikleri, aldatma (deception) protokolleri ve plasebo kontrolleri kritik önem taşır.
Etimoloji
Amerikalı psikiyatrist ve psikolog Martin Theodore Orne'un (1927–2000) soyadından türetilmiştir; deneysel psikolojide katılımcıların algıladıkları ipuçlarına göre davranma eğilimini niteler.
Karıştırmayın
Talep karakteristikleri (Demand characteristics - Orne etkisinin ortaya çıkmasına neden olan çevresel ipuçları kümesidir, etki ise bu ipuçlarına verilen yanıttır) ve Sosyallik Desirability Bias (Sosyal istenirlik yanlılığı - bireyin kendini her koşulda sosyal olarak kabul edilebilir gösterme genel eğilimidir, oysa Orne etkisi spesifik bir deneysel bağlama özgüdür).
Keşfetmeye Devam Edin
Deneyci Yanlılığı
Deneyci Yanlılığı
Experimenter Bias
Araştırmacının beklenti, inanç veya arzularının, araştırma sürecini, veri toplama aşamasını veya sonuçların yorumlanmasını bilinçdışı bir şekilde manipüle etmesiyle ortaya çıkan sistematik sapmadır.
İncele