Ölçüm Aracı Etkisi
İnstrumentation Effect
Tanım
Bir araştırmada bağımlı değişkende gözlenen değişimin, kullanılan ölçüm aracındaki veya yöntemindeki sapmalardan kaynaklanması durumu.
Örnek Vaka / Uygulama
Bir psikoterapi etkinliği çalışmasında, depresyon şiddetini ölçmek için kullanılan yapılandırılmış görüşme formunun, araştırmacı tarafından birinci seansta çok detaylı, altıncı ve son seans olan posttest aşamasında ise zaman kısıtı nedeniyle üstünkörü uygulanması; böylece puanlardaki değişimin terapiden değil, ölçüm biçimindeki tutarsızlıktan kaynaklanması.
Derin Analiz
Araştırma metodolojisinde ve deneysel tasarımlarda iç geçerliliği (internal validity) doğrudan tehdit eden başlıca konulardan biridir. Özellikle boylamsal (longitudinal) çalışmalarda veya ön test-son test (pretest-posttest) tasarımlarında, ölçüm aracının kalibrasyonunun zamanla kayması, gözlemcilerin değerlendirme kriterlerini değiştirmesi (örneğin zamanla yorulmaları veya daha hoşgörülü/katı hale gelmeleri) ya da kullanılan test formlarının eşdeğer olmaması bu etkiyi tetikler. İstatistiki olarak, ölçüm hatası varyansını artırarak tip II hata olasılığını yükseltir ve nedensellik çıkarımlarını zayıflatır.
Etimoloji
Karıştırmayın
Test etme etkisi (testing effect) ile sıklıkkat karıştırılır; test etme etkisinde katılımcının daha önce testi çözmesinden ötürü deneyime aşina olması ve puanının değişmesi söz konusuyken, ölçüm aracı etkisinde bizzat testin veya uygulayıcının kendisinin değişmesi veya bozulması söz konusudur.