Test Yanlılığı

Test Bias

Tanım

Bir psikometrik ölçüm aracının skorlarının, belirli alt grup üyelerinin (örn. etnik azınlıklar veya belirli cinsiyetler) gerçek performansını sistematik olarak eksik veya fazla tahmin etme eğilimi.

Örnek Vaka / Uygulama

Sözel ağırlıklı bir zeka testinde, dezavantajlı bir kırsal bölgede yetişmiş çocukların, test sorularında kullanılan bazı kültürel metaforları bilmedikleri için düşük puan alması; ancak aynı çocukların performans temelli pratik testlerde ortalamanın üzerinde başarı göstermesi test yanlılığına klasik bir örnektir.

Derin Analiz

Psikometri ve psikolojik test geliştirme süreçlerinde test yanlılığı, ölçüm araçlarının geçerliliğini doğrudan zedeleyen yapısal bir hatadır. İstatistiki olarak, farklı gruplardan gelen ancak aynı gizil özellik (latent trait) düzeyine sahip bireylerin testten farklı ortalama puanlar alması durumunda ortaya çıkar. Bu durum, öğe yanlılığı (item bias) veya diferansiyel madde fonksiyonu (Differential Item Functioning - DIF) analizleriyle tespit edilir. Ölçülmek istenen yapı dışındaki faktörlerin (dil, kültürel kodlar, sosyoekonomik arka plan) test puanlarına müdahale etmesi, yanlış klinik tanılara veya adil olmayan akademik yerleştirmelere yol açabilir. Bu nedenle psikolojik testlerin standardizasyon aşamasında gruplar arası ölçüm değişmezliği (measurement invariance) test edilir.

Etimoloji

İngilizce 'test' (deneme, imtihan; Latince 'testum' [toprak kap] kökünden evrilmiştir) ve 'bias' (eğim, sapma; Eski Fransızca 'biais' [çarpık, yanal] kelimesinden) terimlerinin birleşiminden oluşmuştur.

Karıştırmayın

Test adaletsizliği (test fairness) ile sıklıkla karıştırılır. Yanlılık (bias) psikometrik ve istatistiki bir hatayı ifade ederken; adalet, o test skorlarının toplumsal kararlarda (işe alım, burs verme) kullanımına dair etik ve sosyal bir değer yargısıdır.

Keşfetmeye Devam Edin

Kesintili Regresyon Tasarımı

RDD

Kesintili Regresyon Tasarımı (RDD), bir kesinti eşiğinin (cutoff) altında veya üstünde yer alan birimlerin müdahale grubuna atanmasıyla nedensellik çıkarsaması yapmaya olanak tanıyan yarı deneysel bir araştırma yöntemidir.

İncele

Olasılık Dağılımı

Probability Distribution

Rassal bir değişkenin alabileceği olası değerleri ve bu değerlerin gerçekleşme olasılıklarını eşleştiren teorik matematiksel fonksiyon veya model.

İncele

Mevsimsellikten Arındırma

Deseasonalization

Bir zaman serisindeki mevsimsel ve takvime bağlı kısa vadeli dalgalanmaların matematiksel olarak ayıklanarak alttaki gerçek eğilimin ortaya çıkarılması sürecidir.

İncele

Sistematik Replike Etme

Systematic Replication

Orijinal bir araştırmanın bulgularını doğrulamak veya kapsamını genişletmek amacıyla, belirli yönleri kasıtlı olarak değiştirilerek (örneğin farklı örneklem, ortam veya ölçüm araçlarıyla) yeniden yürütülmesi sürecidir.

İncele

Ana Sayfaya Dön Rastgele Keşfet

Test Yanlılığı

Test Bias

Tanım

Örnek Vaka / Uygulama

Sözel ağırlıklı bir zeka testinde, dezavantajlı bir kırsal bölgede yetişmiş çocukların, test sorularında kullanılan bazı kültürel metaforları bilmedikleri için düşük puan alması; ancak aynı çocukların performans temelli pratik testlerde ortalamanın üzerinde başarı göstermesi test yanlılığına klasik bir örnektir.

Derin Analiz

Etimoloji

Karıştırmayın

Keşfetmeye Devam Edin

Kesintili Regresyon Tasarımı

RDD

İncele

Olasılık Dağılımı

Probability Distribution

Rassal bir değişkenin alabileceği olası değerleri ve bu değerlerin gerçekleşme olasılıklarını eşleştiren teorik matematiksel fonksiyon veya model.

İncele

Mevsimsellikten Arındırma

Deseasonalization

Bir zaman serisindeki mevsimsel ve takvime bağlı kısa vadeli dalgalanmaların matematiksel olarak ayıklanarak alttaki gerçek eğilimin ortaya çıkarılması sürecidir.

İncele

Sistematik Replike Etme

Systematic Replication

İncele

Ana Sayfaya Dön Rastgele Keşfet