Yanlılık
Bias
Tanım
Bir nesne, fikir veya gruba yönelik sistematik olarak dengesiz bir eğilim; ölçüm, örneklem veya veri analizinde gerçeğin geriliminden sapma yaratan yönlü hata.
Örnek Vaka / Uygulama
Bir psikiyatri kliniğinde yeni geliştirilen bir depresyon ölçeğinin etkinliğini test eden araştırmacıların, en iyimser sonuçları veren hastaları örnekleme bilmeden daha yüksek oranda dahil etmesi (örneklem yanlılığı), elde edilen verilerin klinik geçerliliğini sistematik olarak bozar ve gerçeği yansıtmayan bir etkinlik oranı sunar.
Derin Analiz
Psikoloji, istatistik ve bilişsel bilimlerde yanlılık, insan zihninin evrimsel kestirme yolları (sezgiseller) nedeniyle nesnel gerçeklikten sapma eğilimini veya metodolojik süreçlerdeki sistematik hataları ifade eder. Bilişsel düzeyde, doğrulama yanlılığı veya özyeterlilik gibi mekanizmalarla karar alma süreçlerini manipüle ederken; istatistiksel ve ampirik bağlamda örneklem, veri toplama veya kestirim aşamalarında bulguların geçerliliğini zedeler. Nörobiyolojik temelde, prefrontal korteksin maliyetli analitik hesaplamalardan kaçınıp bazal gangliyatik otomatik kalıplara dayanma eğilimiyle ilişkilendirilebilir.
Etimoloji
Fransızca 'biais' [eğim, mey, çapraz] sözcüğünden evrilmiş olup, nihayetinde Latince 'bifax' [çift yönlü bakan, şaşı] kökenine dayanmaktadır.
Karıştırmayın
Önyargı (genellikle sosyal tutumları ve bireyler arası tutumları ifade eder; yanlılık ise bunun hem metodolojik hem de bilişsel üst kümesidir) ve Karıştırıcı Değişken (bağımlı değişkeni etkileyen harici bir faktördür, yanlılık ise bu sürecin bizzat sistematik olarak bozulma biçimidir).