Doğrulama Yanlılığı
Confirmation Bias
Tanım
Bireyin önceden var olan inançlarını, hipotezlerini veya beklentilerini destekleyen bilgileri seçici olarak arama, hatırlama ve bu yönüyle doğrulayan kanıtlara aşırı değer atfederken çelişkili verileri görmezden gelme eğilimidir.
Örnek Vaka / Uygulama
Yatırımcılıkla ilgilenen bir bireyin, belirli bir şirketin hisselerinin değer kazanacağına dair güçlü bir inancı olduğunu varsayalım. Bu kişi, finansal raporları incelerken şirketin başarısını öven makalelere ve analist yorumlarına odaklanır, aynı şirketin borç yükünü ve piyasadaki risklerini gösteren uyarı niteliğindeki raporları ise 'pessimistlerin abartısı' olarak değerlendirip göz ardı eder. Sonuç olarak, kararını pekiştiren verileri hatırlar ve yanıldığını gösteren kanıtları hafızasından siler.
Derin Analiz
Bilişsel psikoloji ve karar verme teorileri bağlamında doğrulama yanlılığı, insan zihninin bilişsel yükü azaltmak ve mevcut şemalarını korumak için kullandığı heuristiklerin (sezgisel kestirimlerin) sistematik bir yan ürünüdür. Peter Wason'ın klasik Wason Seçme Görevi deneyleriyle ampirik olarak temellendirilen bu olgu, bilginin toplanması, yorumlanması ve hatırlanması aşamalarının tamamında aktif rol oynar. Birey, nörobiyolojik düzeyde, inançlarıyla uyumlu bilgileri işlerken ödül devrelerini (örneğin mezolimbik dopaminerjik yolağı) aktive ederken, çelişkisel veriler karşısında bilişsel çelişki (cognitive dissonance) yaşar ve bu rahatsızlığı bertaraf etmek için bilgiyi manipüle eder. Bu durum, özellikle kutuplaşmış sosyal ortamlarda ve bilimsel metodolojiden uzak karar alma süreçlerinde rasyonel düşünceyi ve nesnel gerçeğe ulaşmayı engelleyen en büyük engellerden biridir.
Etimoloji
Latince 'confirmare' (sağlamlaştırmak, güçlendirmek) ve Eski İngilizce 'bias' (eğim, sapma) kelimelerinin birleşiminden türetilmiştir.
Karıştırmayın
Hindsight bias (Geriye dönük akıl yürütme yanlılığı) ile sıklıkla karıştırılır. Doğrulama yanlılığı olay öncesi ve sırasında bilgi arama ve işleme sürecindeki seçiciliği ifade ederken; geriye dönük yanlılık, bir olay gerçekleştikten sonra 'zaten olacağını biliyordum' şeklinde geçmişi yeniden yazma eğilimidir.