Kriter Kontaminasyonu
Criterion Contamination
Tanım
Bir ölçüt değişkeninin, ölçülmek istenen ana konseptle hiçbir ilgisi olmayan dışsal faktörler tarafından sistematik olarak etkilenmesi durumu.
Örnek Vaka / Uygulama
İki sigorta satış temsilcisinin performansını aylık prim üretimi (dolar cinsinden) üzerinden değerlendirdiğimizi varsayalım. A temsilcisi yüksek gelirli ve potansiyeli yüksek bir bölgede, B temsilcisi ise ekonomik durgunluk yaşayan kırsal bir bölgede çalışmaktadır. Satış rakamlarındaki fark, temsilcilerin yetenek veya çabasından değil, bölgelerin sosyoekonomik farklarından kaynaklanıyorsa burada belirgin bir kriter kontaminasyonu mevcuttur.
Derin Analiz
Psikometri ve endüstriyel-örgüt psikolojisinde ölçüm geçerliliğini doğrudan tehdit eden kritik bir metodolojik yanılgıdır. Kriter kontaminasyonu, iki temel mekanizma üzerinden işler: 'Yetersizlik' (deficiency) ve 'Kirlenme' (contamination). Kirlenme durumu, performans veya yetenek değerlendirmelerinde bağımlı değişkenin (kriterin) dışsal gürültü, çevresel avantajlar veya önyargılarla beslenmesine neden olur. İstatistiksel olarak, bu durum ölçüt ile kavramsal olarak tamamen bağımsız değişkenler arasında yapay korelasyonlar üretir ve araştırmacının veriyi hatalı yorumlamasına zemin hazırlar.
Etimoloji
Latince 'criterium' [ölçüt, standart] (Yunanca 'kriterion') + Latince 'contaminatio' [kirletme, bulaşma, safiyeti bozma] kelimelerinin birleşiminden türetilmiştir.
Karıştırmayın
Kriter yetersizliği (criterion deficiency) ile sıkça karıştırılır; kriter yetersizliği, ölçütün hedeflenen yapının sadece bir kısmını kapsayıp kalanını dışarıda bırakmasıyken, kriter kontaminasyonu ölçüte hedeflenmeyen ve yabancı unsurların karışması anlamına gelir.