Denysel Değişken
Experimental Variable
Tanım
Araştırmacının, belirli bir sonucun veya bağımlı değişkenin üzerindeki etkisini ya da ilişkisini saptamak amacıyla doğrudan manipüle ettiği bağımsız değişkendir.
Örnek Vaka / Uygulama
Yeni geliştirilen bir bilişsel terapi yönteminin kaygı düzeyine etkisini inceleyen bir araştırmada, katılımcılara uygulanan terapi türü (0: Plasebo kontrol, 1: Standart BDT, 2: Yeni BDT Protokolü) deneysel değişkendir.
Derin Analiz
Deneysel araştırma tasarımlarının metodolojik omurgasını oluşturur. Nedensellik çıkarımı yapabilmek için temel ön koşul, deneysel değişkenin (bağımsız değişkenin) araştırmacı tarafından sistematik olarak kontrol edilmesi ve değerlerinin seçilmesidir. İçsel geçerliliği (internal validity) doğrudan etkiler; zira manipülasyonun hassasiyeti, bağımlı değişkendeki gözlenen varyansın gerçekten bu değişkenden kaynaklanıp kaynaklanmadığını belirler. İstatistiksel analiz düzleminde, varyans analizi (ANOVA) veya regresyon modellerinde temel etki (main effect) parametresinin test edilmesini sağlayanincelenen girdidir.
Etimoloji
Latince 'experiri' [denemek, test etmek] kökünden türetilen 'experimentum' kelimesi ile Latince 'variare' [değişkenlik göstermek, çeşitlendirmek] fiilinden gelen 'variabilis' sözcüğünün birleşiminden oluşur.
Karıştırmayın
Bağımlı değişken ile karıştırılır; bağımlı değişken manipüle edilen değil, ölçülen sonuç değişkenidir. Ayrıca karıştırıcı değişken (confounding variable) ile karıştırılmamalıdır; karıştırıcı değişken kontrol dışı etkenken, deneysel değişken araştırmacının iradesiyle manipüle edilir.