Temel Etki
Main Effect
Tanım
Deneysel bir desende tek bir bağımsız değişkenin, diğer tüm bağımsız değişkenlerin düzeyleri ortalaması alınarak bağımlı değişken üzerinde yarattığı tutarlı ve bağımsız toplam etki.
Örnek Vaka / Uygulama
Bilişsel psikoloji laboratuvarında uykusuzluğun (Bağımsız Değişken 1: Tam Uyku vs. Uykusuz) ve kafein tüketiminin (Bağımsız Değişken 2: Kafeinli vs. Kafeinsiz) dikkat testindeki hata sayısı (Bağımlı Değişken) üzerindeki etkisini inceleyen 2x2 faktöriyel bir deney yürütülmektedir. Kafein tüketiminin diğer tüm uyku koşullarından bağımsız olarak hata sayısını genel olarak düşürdüğü istatistiksel olarak anlamlı bulunursa, bu durum kafeinin 'temel etki'sini gösterir.
Derin Analiz
Varyans analizi (ANOVA) ve çok değişkenli istatistiksel modellemelerde, birden fazla bağımsız değişkenin bağımlı değişken üzerindeki paylaşılan ve ayrı ayrı koşan varyansını disentangle etmek (ayrıştırmak) suretiyle hesaplanır. Temel etki, diğer faktörlerin etkileri sabit tutulduğunda veya ortadan kaldırıldığında (marjinal ortalamalar üzerinden) kendini gösterir. Ancak faktöriyel desenlerde, değişkenler arasında güçlü bir etkileşim etkisi (interaction effect) var ise, temel etkilerin yorumlanması yanıltıcı olabilir; çünkü bu durumda bir bağımsız değişkenin etkisi, diğer bağımsız değişkenin aldığı değere göre değişmektedir. Bu metodolojik tuzaktan kaçınmak için istatistiksel analizde basit ana etkilerin (simple main effects) incelenmesi şarttır.
Etimoloji
Karıştırmayın
Etkileşim etkisi (interaction effect) ile sıkça karıştırılır. Temel etki tek bir faktörün marjinal etkisini incelerken, etkileşim etkisi iki veya daha fazla faktörün birlikte bağımlı değişken üzerinde yarattığı ortak ve doğrusal olmayan varyasyonları inceler.
Keşfetmeye Devam Edin
Etkileşim Etkisi
İnteraction Effect
Faktöriyel bir tasarımdır; iki veya daha fazla bağımsız değişkenin bağımlı değişken üzerinde, bireysel etkilerinin toplamından bağımsız ve öte bir ortak etki yaratması durumudur.
İncele
Bağımsız Değişken
İndependent Variable (IV)
Bir deneyde, bağımlı değişken üzerindeki etkisini veya neden olduğu değişimi gözlemlemek amacıyla araştırmacı tarafından bizzat manipüle edilen ya da öncelikli olarak ölçülen temel faktördür.
İncele