Yönlü Hipotez
Directional Hypothesis
Tanım
Bağımsız değişkendeki değişimlerin bağımlı değişken üzerinde yaratacağı etkinin spesifik olarak artış ya da azalış yönünü önceden öngören istatistiksel ve bilimsel öngörü.
Örnek Vaka / Uygulama
Bilişsel davranışçı terapi temelli 8 haftalık bir müdahale programının sosyal kaygı düzeyleri üzerindeki etkisini inceleyen bir araştırmacının, '8 haftalık müdahale sonrasında katılımcıların sosyal kaygı puanları başlangıç düzeyine göre anlamlı bir şekilde azalacaktır' şeklinde kurduğu hipotez yönlü hipoteze örnektir.
Derin Analiz
Yönlü hipotez, araştırma evreninde iki veya daha fazla değişken arasındaki ilişkinin ya da farkın yönünü açıkça taahhüt eden bir araştırma önermesidir. İstatistiksel olarak bu yaklaşım, tek yönlü (one-tailed) testlerin kullanımını zorunlu kılar. Araştırmacının literatür taramasına, teorik temellere veya önceki ampirik bulgulara dayanarak etkinin hangi yönde (pozitif ya da negatif) olacağına dair güçlü bir gerekçesi olduğunda tercih edilir. Alfa (α) anlamlılık düzeyinin tamamının (örneğin %5'lik payın) dağılımın yalnızca tek bir ucuna (kuyruğuna) yığılmasını sağladığı için, istatistiksel güç (statistical power) nondirectional (yönsüz) hipotezlere kıyasla daha yüksektir. Ancak bu durum, öngörülen yönün tersine gerçekleşebilecek muhtemel bir etkiyi (Type I error riski hariç, keşifsel olarak) göz ardı etme veya gözden kaçırma epistemolojik riskini de beraberinde getirir.
Etimoloji
Latince 'directus' (doğrultulmuş, kılavuzlanmış) kökünden türetilen 'direction' (yön) kelimesi ile Yunanca 'hypothesis' (altına koymak, varsayımda bulunmak; 'hypo-' [altında] + 'thesis' [yerleştirme, tez]) terimlerinin birleşiminden oluşur.
Karıştırmayın
Yönsüz hipotez (nondirectional hypothesis) ile sıklıkla karıştırılır; yönsüz hipotez bir etkinin varlığını öngörür ancak artış veya azalış yönünde bir taahhütte bulunmaz ve çift yönlü (two-tailed) test gerektirir.