Yalancı Değişken Kodlaması
Dummy Variable Coding
Tanım
Kategorik değişkenleri regresyon modellerine dahil edebilmek amacıyla 0 ve 1 değerlerinden oluşan ikili sayısal gösterimlere dönüştürme yöntemi.
Örnek Vaka / Uygulama
Klinik psikoloji araştırmasında, üç farklı terapi türünün (Bilişsel Davranışçı Terapi, Psikodinamik Terapi ve Kontrol Grubu) depresyon skorları üzerindeki etkisi incelenirken, 'Terapi Türü' kategorik değişkeni iki adet yalancı değişken sütununa dönüştürülür. Kontrol grubu referans kategorisi (0,0) olarak belirlenirken, BDT için (1,0) ve Psikodinamik için (0,1) kodlamaları yapılarak modele dahil edilir.
Derin Analiz
Çok disiplinli veri analitiğinde ve psikometrik modellemede, cinsiyet, meslek veya tedavi grubu gibi kategorik (nitel) verilerin doğrudan sayısal işlemlere tabi tutulamaması temel bir metodolojik kısıttır. Yalancı değişken kodlaması, $k$ kategorili bir değişkeni $k-1$ adet ikili (binary) sütuna indirgeyerek bu matematiksel engeli aşar. 0 ve 1 değerleri atanan bu yapay vektörler, bir gözlemin ilgili gruba ait olup olmadığını (1) ya da olmadığını (0) belirtir. Bu sayede standart en küçük kareler (OLS) regresyonunda veya ANOVA benzeri doğrusal modellerde kategorik ana etkilerin ve ortak varyansların kestirimi matematiksel olarak mümkün hale gelir. Yanlış referans grubu seçimi veya çoklu doğrusallık (multicollinearity) tuzağı, analitik süreçte dikkat edilmesi gereken en kritik metodolojik risklerdir.
Etimoloji
İngilizce 'dummy' (sahte, kopya, temsilî) ve 'variable' (değişken) kelimelerinin birleşiminden türetilmiştir; istatistiksel modellerde nitel kategorileri sayısal formata çevirmek için kullanılan ve kökeni 20. yüzyılın ortalarındaki ekonometrik ve doğrusal modelleme pratiklerine dayanan bir terimdir.
Karıştırmayın
Etki kodlaması (effect coding) ve zıtlık kodlaması (contrast coding). Etki kodlamasında referans kategorisine -1 atanırken, yalancı değişken kodlamasında tamamen 0 kullanılır.