Kategorik Değişken
Categorical Variable
Tanım
Bir bireyi, nesneyi veya gözlem birimini niceliksel bir skorla değil, sınırlı ve sabit sayıda nitel kümeden birine atayan istatistiksel değişken türü.
Örnek Vaka / Uygulama
Bir klinik psikoloji araştırmasında, katılımcıların depresyon teşhisi alıp almama durumları ('Tanı var' / 'Tanı yok') ve sigara kullanım alışkanlıkları ('Hiç içmeyen', 'Bırakan', 'Devam eden') kategorik değişkenler olarak kodlanır. Araştırmacı, bu sınıflar arasındaki frekans dağılımı ilişkisini incelemek için sürekli skorlar yerine ki-kare bağımsızlık testini kullanır.
Derin Analiz
Kategorik değişkenler, matematiksel büyüklüklerden ziyade niteliksel özelliklere dayanır ve verileri belirli sınıflara ayırır. Nominal (adlandırma) veya ordinal (sıralama) ölçek düzeyinde ölçülebilirler. Örneğin cinsiyet, medeni durum veya göz rengi nominal kategorik değişkenlere örneklenirken, Likert tipi ölçeklerdeki 'düşük-orta-yüksek' gibi derecelendirmeler ordinal kategorik değişken yapısını temsil eder. İstatistiksel analizde, bu tür değişkenlerin işlenmesi için standart regresyon modellerinden farklı olarak ki-kare testi, lojistik regresyon ve log-lineer analizler gibi özelleşmiş non-parametrik veya kesikli olasılık dağılımına dayanan yöntemler kullanılır.
Etimoloji
Fransızca 'catégorie' ve Latince 'categoriē-re' [suçlamak, nitelendirmek, sınıflandırmak] kelimesinden türetilmiştir; Latince 'variabilis' [değişken] ile birleşerek niteliksel gruplama bildiren istatistiksel terimi oluşturmuştur.
Karıştırmayın
Sürekli (continuous) veya niceliksel (quantitative) değişkenlerle karıştırılır; sürekli değişkenler sonsuz sayıda sayısal değer alabilirken, kategorik değişkenler kesikli ve sınırlı sayıda gruba sahiptir.