Doğrudan Model
Direct Model
Tanım
Bir veya daha fazla bağımsız değişkenin, araya herhangi bir aracı (mediatör) değişken girmeksizin, doğrudan bir veya daha fazla bağımlı değişkenle olan ilişkisini inceleyen istatistiksel temsil.
Örnek Vaka / Uygulama
Klinik psikoloji alanında yapılan bir araştırmada, bireyin çocukluk çağı travmalarının (bağımsız değişken) yetişkinlikteki depresyon düzeyini (bağımlı değişken) ne ölçüde yordadığı incelenirken, bu ilişkide aracı rol oynayabilecek 'bilişsel esneklik' değişkeni analize dahil edilmezse, elde edilen yapı doğrudan model niteliği taşır.
Derin Analiz
Çok değişkenli analizlerde ve yapısal eşitlik modellemesinde (SEM) doğrudan model yaklaşımı, nedensellik zincirindeki mekanistik aracıları izole etmek veya yoksaymak suretiyle toplam veya doğrudan etki katsayılarını hesaplamaya odaklanır. Araştırmacı, değişkenler arasındaki kovaryans veya regresyon ilişkisini test ederken aracı değişkenin (mediator) varyansını denkleme dahil etmez. Bu durum, teorik çerçevenin parsimoni (sadelik) ilkesi gereği en az parametreyle en yüksek açıklayıcılığa ulaşmasını hedefler. Ancak karmaşık psikolojik ve nörodavranışsal süreçlerde, dolaylı etkilerin ihmal edilmesi tip I hata oranını artırabilir veya eksik değişken yanlılığına (omitted variable bias) yol açabilir.
Etimoloji
Latince 'dirigere' (doğrultmak, düzleştirmek) fiilinden türetilen 'directus' (aracısız, doğrudan) sıfatı ile Eski İngilizce kökenli 'model' (ölçek, kalıp, temsil) kelimesinin birleşiminden oluşan istatistiksel ve metodolojik terim.
Karıştırmayın
Dolaylı model (indirect model) ve aracılık modeli (mediation model) ile karıştırılır; ayırt edici temel fark, doğrudan modelde değişkenler arasındaki yolda herhangi bir aracı (mediator) düğümün bulunmamasıdır.