Deneysel Yöntem
Experimental Method
Tanım
Bağımsız ve bağımlı değişkenler arasındaki nedensellik bağını saptamak amacıyla kontrollü koşullar altında yürütülen sistematik bilimsel araştırma prosedürü.
Örnek Vaka / Uygulama
Yeni geliştirilen bir kaygı azaltıcı bilişsel egzersizin (bağımsız değişken) katılımcıların stres hormon seviyeleri üzerindeki etkisini inceleyen bir araştırmada; katılımcılar seçkisiz olarak deney ve kontrol gruplarına atanır, laboratuvar ortamındaki dışsal gürültü ve ısı sabit tutulur ve sonlandırma testinde tükürük kortizol seviyeleri (bağımlı değişken) ölçülerek iki grup istatistiksel olarak karşılaştırılır.
Derin Analiz
Deneysel yöntem, ampirik bilimlerin altın standardını oluşturur; çünkü diğer araştırma tasarımlarından (örneğin korelasyonel çalışmalar) farklı olarak değişkenler üzerinde doğrudan manipülasyon yapılmasına ve dışsal değişkenlerin kontrol altında tutulmasına olanak tanır. Araştırmacı, bağımsız değişkende (neden) sistematik bir değişiklik yaratarak bunun bağımlı değişken (sonuç) üzerindeki etkisini gözlemler. İç geçerliliğin (internal validity) maksimize edilmesi, rastgele atama (random assignment) ve seçkisizlik ilkelerine sıkı sıkıya bağlı kalınmasını gerektirir. Nörobilim ve bilişsel bilimlerde fMRI veya EEG gibi araçlarla desteklenen deneysel tasarımlar, zihinsel süreçlerin ve nöral devrelerin işlevsel topoğrafyasını haritalandırmada kritik bir epistemolojik araçtır.
Etimoloji
Latince 'experiri' (denemek, test etmek, tecrübe etmek) fiilinden türetilmiş 'experimentum' kökü ile Yunanca 'methodos' (yol, takip edilen iz) kelimesinin birleşiminden meydana gelmiştir.
Karıştırmayın
Korelasyonel araştırma ile sıklıkla karıştırılır; korelasyon iki değişken arasındaki birlikte değişimi ve istatistiksel ilişkiyi gösterirken, nedensellik kanıtlamaz. Deneysel yöntem ise manipülasyon ve kontrol barındırdığı için doğrudan neden-sonuç ilişkisi kurabilir.