Ana içeriğe atla
Psikoloji Sözlüğüm LogoPsikoloji Sözlüğüm

Modelleme Etkisi

Modeling Effect

Tanım

Katılımcının, deneycinin örtük ipuçlarını veya olası tepkilerini farkında olmadan taklit ederek kendi yanıtlarını bu yönde şekillendirdiği bir deneysel hata kaynağı.

Örnek Vaka / Uygulama

Bir araştırmacı, yeni geliştirilen bir empati ölçeğinin test aşamasında, agresif maddeleri okurken istemsizce kaşlarını çatarakta hafifçe onaylamayan mimiği yapar. Katılımcı, bu örtük ipucunu yakalar ve normalde yüksek puan vereceği maddelere sosyal uyum saikiyle düşük puan vererek ölçek normlarını bozar.

Derin Analiz

Deneysel psikoloji ve metodolojide, içsel geçerliliği tehdit eden temel yanlıklardan biridir. Katılımcılar, laboratuvar ortamındaki belirsizliği azaltmak ve sosyal onay almak amacıyla deneycinin beden dilini, tonlamasını veya beklentilerini farkında olmadan tararlar. Sosyal öğrenme teorisinin (Bandura) deneysel mikro düzeydeki bir yansıması olarak değerlendirilebilir. Deneycinin istendik yöndeki ipuçları (demand characteristics ile yakın ilişkili biçimde), katılımcının nötr olması gereken verilerini manipüle ederek tip I hata riskini artırır ve sonuçların ekolojik ile içsel geçerliliğini zedeler.

Etimoloji

İngilizce 'model' (örnek alınan nesne/kişi, Latince 'modulus' [ölçek, ölçüt] kökünden) ve 'effect' (etki, Latince 'efficere' [gerçekleştirmek, ortaya koymak] kökünden) kelimelerinin birleşiminden türetilmiştir.

Karıştırmayın

Talep özellikleri (demand characteristics) ile sıklıkle karıştırılır; talep özellikleri ortamın genel ipuçlarını kapsarken, modelleme etkisi doğrudan deneycinin kendi davranışlarının kopyalanmasını ifade eder.

Keşfetmeye Devam Edin

Talep Özellikleri

Demand Characteristics

Bir deney veya araştırma sürecinde, katılımcıların araştırmacının beklentilerini veya çalışmanın amacını tahmin ederek kendi davranışlarını buna göre istem dışı değiştirmesine yol açan ipuçları.

İncele

Deneyci Yanlılığı

Experimenter Bias

Araştırmacının beklenti, inanç veya arzularının, araştırma sürecini, veri toplama aşamasını veya sonuçların yorumlanmasını bilinçdışı bir şekilde manipüle etmesiyle ortaya çıkan sistematik sapmadır.

İncele