Ana içeriğe atla
Psikoloji Sözlüğüm LogoPsikoloji Sözlüğüm

Ölçme Değişmezliği

Measurement İnvariance

Tanım

Bir psikometrik aracın veya ölçeğin, farklı grup ve popülasyonlarda aynı yapısal özellikleri aynı psikolojik anlamda ölçtüğünü gösteren istatistiksel özellik.

Örnek Vaka / Uygulama

Geliştirilen bir depresyon ölçeğinin hem kadın hem de erkek katılımcılar üzerinde aynı psikopatolojik yapıyı ölçüp ölçmediğini anlamak için çoklu grup doğrulayıcı faktör analizi yapılır. Eğer model parametreleri gruplar arasında eşitsizlik gösterirse, ölçek maddelerinin cinsiyete göre farklı anlamlar taşıdığı (ölçme değişmezliğinin ihlal edildiği) kabul edilir.

Derin Analiz

Psikometri ve çok değişkenli istatistikte, özellikle Doğrulayıcı Faktör Analizi (CFA) ve Çoklu Grup Yapısal Eşitlik Modellemesi (MGM-SEM) süreçlerinde kritik bir öneme sahiptir. Ölçme değişmezliği, test puanlarının grup üyeliğinden (cinsiyet, kültür, yaş vb.) bağımsız olarak aynı psikolojik yapıyı temsil edip etmediğini test eder. Yapısal eşitlik modellerinde sırasıyla konfigüral (biçimsel), metrik (zayıf faktör yükleri), skaler (güçlü kesme noktaları) ve katı (artık varyanslar) değişmezlik basamakları incelenir. Skaler değişmezlik sağlanmadan gruplar arası ortalama puan kıyaslamaları yapmak psikometrik açıdan geçersizdir çünkü gözlenen farkların gerçek bireysel farklılıklardan yoksa maddelerin farklı yorumlanmasından kaynaklandığı ayırt edilemez.

Etimoloji

İngilizce 'measurement' (ölçüm, Latince 'mensura' [ölçmek]) ve 'invariance' (değişmezlik, Latince 'in-' [olumsuzluk] + 'variare' [değiştirmek]) kelimelerinin birleşiminden türetilmiştir.

Karıştırmayın

Güvenilirlik ve geçerlilik kavramlarıyla karıştırılır; ancak güvenilirlik hatasız ölçümü, ölçme değişmezliği ise bu ölçümün farklı gruplar arasında eşdeğer psikometrik özellikler sergilemesini ifade eder.