Puanlama Hatası
Rating Error
Tanım
Örnek Vaka / Uygulama
Bir iş yerindeki performans değerlendirme sürecinde, yöneticinin çalışanlardan biriyle son bir ay içinde yaşadığı olumlu bir olayın etkisiyle, o çalışanın tüm yıllık performansını aşırı olumlu puanlaması ve bu esnada öncelik ile hale etkisinin kurbanı olması.
Derin Analiz
Psikometri ve davranış bilimlerinde puanlama hatası, ölçüm geçerliliğini ve güvenilirliğini doğrudan zedeleyen sistematik bir sapmadır. İnsan bilişinin sınırlılıklarından ve kestirim yollarından (sezgisel yöntemlerden) kaynaklanır. Uçlardan kaçınma yanlılığı (end-aversion bias), hale etkisi (halo effect) ve öncelik etkisi (primacy effect) gibi mekanizmalar, değerlendiricinin nesnel kriterlerden uzaklaşarak öznel değerlendirmeler yapmasına yol açar. İstatistiki olarak, bu tür hatalar ölçüm hatalarının varyansını artırarak korelasyon katsayılarını düşürür ve hem klinik değerlendirmelerde hem de personel seçme süreçlerinde yanlış kararların alınmasına zemin hazırlar.
Etimoloji
Karıştırmayın
Ölçme hatası (measurement error) ile sıklıkla karıştırılır; ölçme hatası çok daha kapsamlı bir üst kategoridir ve rastgele hataları da kapsarken, puanlama hatası özellikle değerlendiricinin öznel yanlılıklarından kaynaklanır.
Keşfetmeye Devam Edin
Hale Etkisi
Hale Etkisi
Halo Effect
Bir bireyin sahip olduğu tek bir olumlu veya olumsuz özelliğin, o kişinin tüm diğer kişilik özelliklerinin ve yetkinliklerinin algılanışını zihinsel olarak manipüle etmesi eğilimidir.
İncele
Öncelik Etkisi
Öncelik Etkisi
Precedence Effect
İşitsel sistemin, aynı sesin art arda gelen yansımalarından ilk ulaşılanı baz alarak sesin kaynağını tek bir yön olarak algılaması fenomeni.
İncele
Uçlardan Kaçınma Yanlılığı
Uçlardan Kaçınma Yanlılığı
End-aversion Bias
Bireylerin Likert tipi veya derecelendirme ölçeklerinde aşırı uçlardaki seçenekleri kullanmaktan kaçınarak, yanıtlarını ölçeğin ortasına veya nötre yakın konumlara yığma eğilimi.
İncele