Uçlardan Kaçınma Yanlılığı
End-aversion Bias
Tanım
Bireylerin Likert tipi veya derecelendirme ölçeklerinde aşırı uçlardaki seçenekleri kullanmaktan kaçınarak, yanıtlarını ölçeğin ortasına veya nötre yakın konumlara yığma eğilimi.
Örnek Vaka / Uygulama
Yedi puanlık bir performans değerlendirme ölçeği kullanan bir yöneticinin, çalışanlarının gerçek başarı veya başarısızlık düzeylerinden bağımsız olarak, tüm puanlamaları sürekli olarak 3, 4 ve 5 aralığında tutması uçlardan kaçınma yanlılığının klasik bir tezahürüdür.
Derin Analiz
Psikometri ve psikolojik ölçüm kuramında uçlardan kaçınma yanlılığı (merkezi eğilim yanlılığı ile eş anlamlıdır), katılımcıların veya değerlendiricilerin ekstrem yargılardan kaçınma kaygısının bir ürünüdür. Bu durum, sosyal istenirlik, belirsizlikten kaçınma veya çatışmasızlık güdüsüyle tetiklenebilir. Ölçüm aracının varyansını yapay olarak daraltarak verinin normal dağılım özelliğini bozar ve korelasyon katsayılarını zayıflatır. Klinik değerlendirmelerde veya performans ölçümlerinde, bu yanlılık bireyler arasındaki gerçek varyasyonu maskeler ve istatistiksel analizlerin, özellikle de faktör analizi ve regresyon modellerinin gücünü (statistical power) ciddi oranda düşürür.
Etimoloji
İngilizce 'end' (uç, sınır) ve 'aversion' (kaçınma, ikrah) sözcüklerinin birleşiminden türetilmiş olup, istatistiksel ve psikometrik ölçümlerdeki uç değerlerden imtina etme eğilimini ifade eder.
Karıştırmayın
Lenilik yanlılığı (leniency bias) ile karıştırılabilir; lenilik yanlılığı puanların sürekli olarak olumlu uçta yığılmasını ifade ederken, uçlardan kaçınma yanlılığı her iki uçtan da kaçınıp merkeze sığınmayı hedefler.