Ekolojik Yanılgı
Ecological Fallacy
Tanım
Gruplara ait istatistiksel bulguların, o grubun bireylerine hatalı bir şekilde atfedilmesiyle oluşan metodolojik çıkarım hatası.
Örnek Vaka / Uygulama
Bir üniversite rektörünün, fakülte düzeyinde ortalama maaşlar ile yayın sayısı arasında güçlü pozitif bir ilişki (r = .60) bulduğunu varsayalım. Bu makro veriye dayanarak, 'Ahmet Hoca'nın maaşı yüksekse kesinlikle çok fazla yayını vardır' şeklinde bireysel bir çıkarımda bulunmak ekolojik yanılgıdır; çünkü bireysel düzeyde istatistiksel sapmalar ve istisnalar bu korelasyonu geçersiz kılabilir.
Derin Analiz
Ekolojik yanılgı, özellikle epidemiyoloji, sosyoloji, nicel psikoloji ve ekonometride sıkça karşılaşılan bir analitik geçersizlik biçimidir. Temelinde, 'agregasyon yanlılığı' (aggregation bias) yatar. Makro düzeydeki (şehir, okul, departman) değişkenler arasındaki korelasyonlar, mikro düzeydeki (birey) ilişkileri yansıtmak zorunda değildir. Simpson Paradoksu ile matematiksel olarak akraba olan bu durum, istatistiksel modellerde varyansın ve bireysel heterojenliğin göz ardı edilmesinden kaynaklanır. Araştırmacılar, grup ortalamalarının bireysel sapmaları maskelediğini unuttuklarında bu bilişsel ve metodolojik tuzağa düşerler.
Etimoloji
Fransızca 'écologie' (çevre bilimi) ve Latince 'fallacia' (aldatma, yanıltmaca) kelimelerinin birleşiminden türetilmiştir; toplumsal veya çevresel düzeydeki verilerden bireysel düzeyde sonuç çıkarma hatasını ifade eder.
Karıştırmayın
Atomistik Yanılgı (Atomistic fallacy): Bireysel düzeydeki verilerden hareketle makro düzey hakkında hatalı genellemeler yapma durumu (ekolojik yanılgının tam tersidir).