Şansa Dayalı Sermayelendirme
Capitalization On Chance
Tanım
Veri setindeki tesadüfi dalgalanmaların ve örneklem hatasının sistematik birer bulguymuş gibi yorumlanması ve istatistiksel sonuçların bu rastlantısallık üzerinden manipüle edilerek raporlanması.
Örnek Vaka / Uygulama
Bir nöropsikoloji laboratuvarında yürütülen bir çalışmada, katılımcıların bilişsel performanslarıyla ilişkili olduğu düşünülen 50 farklı yaşam tarzı değişkeni incelenmektedir. Standart alfa düzeyi .05 olarak belirlendiğinde, hiçbir gerçek etki olmasa bile şans eseri 50 testten ortalama 2.5 tanesinin anlamlı çıkması beklenir. Araştırmacının diğer 47 değişkeni rafa kaldırıp yalnızca bu 2 tesadüfi anlamlı sonucu 'zekayı artıran gizli faktörler' olarak makalede sunması, şansa dayalı sermayelendirmenin somut bir örneğidir.
Derin Analiz
Nicel araştırma yöntemlerinde ve istatistiksel çıkarsamada, bir hipotez testi sırasında incelenen değişken sayısı arttıkça Tip I hata (alfa hatası) yapma olasılığı kümülatif olarak yükselir. Araştırmacı, yüzlerce korelasyon veya karşılaştırma arasından yalnızca şans eseri istatistiksel olarak anlamlı düzeye ulaşmış olanları (p < .05) öne çıkarıp, test edilen diğer tüm hipotezleri göz ardı ettiğinde şansa dayalı sermayelendirme gerçekleşmiş olur. Bu durum, veri madenciliğinin kötüye kullanımı, p-hacking ve çoklu test problemiyle doğrudan ilişkilidir. Doğrulanabilirlik krizinin temel faillerinden biri olup, yayın yanlılığına ve replikasyon başarısızlıklarına zemin hazırlar.
Etimoloji
İngilizce 'capitalization' (sermayeye dönüştürme, fırsattan yararlanma; Latince 'capitalis' [başa, ana paraya ait]) ve 'chance' (şans, tesadüf; Latince 'cadentia' [düşme, rastgelme]) kelimelerinin birleşiminden türetilmiştir.
Karıştırmayın
Tip I Hata (yanlış pozitif) ile karıştırılabilir; ancak şansa dayalı sermayelendirme, tekil bir hatadan ziyade çoklu analizler arasından sadece şans eseri anlamlı olanların seçilip raporlandığı sistematik bir yanılgı sürecidir.