Bloklama Faktörü
Blocking Factor
Tanım
Deneysel çalışmalarda katılımcıların veya örneklem birimlerinin benzer özelliklerine göre homojen alt kümelere ayrılmasını sağlayan kontrol değişkeni.
Örnek Vaka / Uygulama
Yeni bir bilişsel terapi yönteminin etkinlik düzeyini test eden bir araştırmada, katılımcıların anksiyete başlangıç seviyeleri (hafif, orta, şiddetli) birer bloklama faktörü olarak belirlenir. Araştırmacı, her anksiyete seviyesinden gelen katılımcıları deney ve kontrol gruplarına eşit olarak dağıtarak, anksiyete şiddetinin tedavi sonucunu manipüle etmesini engeller.
Derin Analiz
Deneysel tasarım ve çıkarımsal istatistikte bloklama faktörü, ana bağımsız değişkenin bağımlı değişken üzerindeki etkisinimaskeleyebilecek veya hata varyansını artırabilecek istenmeyen dışsal değişkenlerin (nuisance variables) etkisini kontrol altına almak için kullanılır. Katılımcılar, örneğin yaş, cinsiyet veya başlangıç beceri düzeyi gibi belirli bir ortak özelliğe göre 'bloklara' ayrılır. Bu yöntem, gruplar arası homojenliği artırarak istatistiksel testin gücünü (statistical power) maksimize eder ve hata kareler toplamını düşürerek deneysel hassasiyeti yükseltir.
Etimoloji
İngilizce 'block' (blok, küme) kelimesinden türetilen ve istatistikte deneysel kontrolü sağlamak amacıyla gruplama yapmayı ifade eden terim.
Karıştırmayın
Covariate (Kovaryant) ile sıkça karıştırılır. Kovaryant, istatistiksel analiz aşamasında (ANCOVA gibi) etkisinden arındırılan sürekli bir değişkendir; bloklama faktörü ise tasarım aşamasında örneklemin homojen alt kümelere bölünmesini sağlayan ve genellikle kategorik olan bir değişkendir.