Manipülasyon Kontrolü
Manipulation Check
Tanım
Örnek Vaka / Uygulama
Sosyal psikoloji laboratuvarında 'dışlanma'nın risk alma davranışı üzerindeki etkisini inceleyen bir araştırmada, katılımcılara Cyberball oyunu oynatılır. Deney sonunda katılımcılara 'Oyunda ne kadar dışlanmış hissettiniz?' sorusunun sorulduğu 7'li Likert tipi bir soru yöneltilir. Bu soru, bağımsız değişkenin başarıyla işe vuruk hale getirilip getirilmediğini test eden manipülasyon kontrolüdür.
Derin Analiz
Deneysel psikoloji ve metodolojide, içsel geçerliği (internal validity) garanti altına almanın en kritik adımlarından biridir. Araştırmacı, bağımsız değişkendeki manipülasyonun (örneğin kaygı yaratma veya priming prosedürü) katılımcının içsel durumunu beklendiği gibi değiştirip değiştirmediğini ölçmeden, bağımlı değişkendeki varyansı doğru yorumlayamaz. İstatistiki olarak, yapı geçerliğinin (construct validity) bir kanıtı olarak işlev görür. Eğer manipülasyon kontrolü başarısız olursa, hipotezin reddedilmesi teorinin hatalı olmasından değil, operasyonelleştirmenin (operationalization) zayıflığından kaynaklanıyor olabilir.
Etimoloji
Latince 'manipulus' (avuç dolusu, el ile idare etme) kökünden türetilen 'manipulation' ile Eski İngilizce 'cheke' (satrançta şah tehdidi, durdurma veya denetleme) kelimelerinin birleşiminden oluşan deneysel metodoloji terimi.
Karıştırmayın
Bağımlı değişken ölçümü (dependent measure) ile sıkça karıştırılır. Bağımlı değişken hipotezin test edildiği nihai çıktıyken, manipülasyon kontrolü sadece deneysel uyaranın algılanıp algılanmadığını veya hedeflenen duygusal/bilişsel durumu tetikleyip tetiklemediğini ara basamakta kontrol eder.