John Henry Etkisi
John Henry Effect
Tanım
Kontrol grubundaki bireylerin dezavantajlı durumda olduklarını fark ederek eksperimental gruba karşı aşırı bir rekabet içine girmeleri ve böylece araştırmanın tüm geçerliliğini tehlikeye atacak şekilde performans sergilemeleri durumu.
Örnek Vaka / Uygulama
Bir şirkette yeni bir yönetim yazılımının üretkenliği artırıp artırmadığını test etmek için fabrika çalışanları iki gruba ayrılır. Yazılımın verildiği deney grubu ile eski sistemle devam eden kontrol grubu karşılaştırılacaktır. Kontrol grubundaki işçiler, kendilerinin 'dezavantajlı' grupta olduğunu öğrenince onurlarını kurtarmak ve eski sistemle de başarılı olabileceklerini kanıtlamak için olağanüstü bir tempoyla çalışmaya başlarlar. Araştırma sonunda her iki grubun üretim çıktıları arasında anlamlı bir fark bulunamaz; ancak bu durum yazılımın işe yaramadığını değil, kontrol grubunun John Henry etkisiyle aşırı performans gösterdiğini kanıtlar.
Derin Analiz
Deneysel ve yarı deneysel araştırmalarda, özellikle endüstriyel psikoloji ve eğitim araştırmalarında içsel geçerliliği (internal validity) ciddi biçimde tehdit eden bir metodolojik yanılgıdır. Denekler, kendilerinin kontrol grubunda yer aldığını ve bir müdahale (treatment) almadıklarını öğrendiklerinde, bu durumu bir eksiklik veya haksızlık olarak algılayabilirler. Bu durum, psikolojik bir telafi mekanizmasını ve yoğun bir motivasyon artışını tetikler. Kontrol grubu üyeleri, 'kontrol' altında olmalarına rağmen normalin çok üzerinde bir çaba sarf ederek deney grubunun skorlarını yakalamaya veya geçmeye çalışırlar. Sonuç olarak, deney ile kontrol grubu arasındaki fark, uygulanan müdahalenin gerçek etkisinden ziyade, kontrol grubunun gösterdiği yapay ve aşırı telafi çabasından (compensatory rivalry) kaynaklı olarak maskelenir veya tamamen ortadan kalkar.
Etimoloji
Amerikan halk efsanesindeki demiryolu işçisi John Henry'nin adından türetilmiştir; bu efsanede Henry, buhar makinesine karşı verdiği yarım kalmış insan gücü mücadelesinde tükenene kadar çalışmıştır.
Karıştırmayın
Hawthorne etkisi ile sıklıkla karıştırılır. Hawthorne etkisinde bireyler, sadece izlendikleri (ilgi gördükleri) için performanslarını artırırlar. John Henry etkisinde ise bireyler izlendikleri için değil, kontrol grubunda yer alıp 'dezavantajlı' olduklarını bildikleri için bilerek ve rekabet amacıyla daha çok çalışırlar.