Kümeye Dayalı Randomize Kontrol Edilmeli Deney
Cluster-randomized Trial
Tanım
Bireylerin tek tek değil, önceden tanımlanmış doğal ya da coğrafi gruplar (okullar, hastaneler, köyler) bazında müdahale veya kontrol gruplarına seçkiselleştirildiği bir deneysel araştırma tasarımıdır.
Örnek Vaka / Uygulama
Bir araştırmacı, dezavantajlı bölgelerdeki ilkokullarda uygulanan yeni bir sosyal-duygusal öğrenme müdahalesinin çocukların akademik başarıları üzerindeki etkisini incelemek istemektedir. Bireysel öğrencileri rastgele seçmek yerine, toplam 30 okul rastgele bir şekilde ya müdahale grubuna (15 okul) ya da standart müfredatın devam ettiği kontrol grubuna (15 okul) atanmıştır.
Derin Analiz
Kümeye dayalı randomize kontrollü deneyler, bireysel düzeyde randomizasyonun etik olarak imkansız olduğu ya da müdahalenin doğası gereği bulaşma (contamination) riskini ortadan kaldırmak için zorunlu olduğu durumlarda başvurulan metodolojik bir yaklaşımdır. Örneğin, bir okul tabanlı psikolojik müdahale programında, aynı okul içindeki öğrencilerin birbirleriyle etkileşime geçmesi kontrol grubuna atanan bireylerin de müdahaleyi dolaylı olarak almasına neden olabilir. Bu tasarım, analitik düzeyde intraclass correlation coefficient (ICC) yani sınıf içi korelasyon katsayısının hesaplanmasını zorunlu kılar; aksi takdirde standart hatalar sapma gösterir ve tip I hata olasılığı artar.
Etimoloji
İngilizce 'cluster' (küme, salkım) + 'randomized' (seçkiselleştirilmiş, şansa bağlı) + 'trial' (deneme, klinik veya ampirik araştırma) kelimelerinin birleşiminden oluşur.
Karıştırmayın
Bireysel randomize kontrollü denemelerle (individual RCT) karıştırılır; aralarındaki temel fark, randomizasyon biriminin birey değil, topluluk veya küme olmasıdır.