Gelişigüzel Örnekleme
Accidental Sampling / Haphazard Sampling
Tanım
🔹 1. (accidental sampling):
Araştırmacının, anakütleyi temsil ettiğine dair istatistiksel bir kanıt olmaksızın, ulaşılması kolay ve hazır birbiriyle ilişkisiz birimleri keyfi olarak seçtiği olasılıksal olmayan örnekleme yöntemidir.
🔹 2. (haphazard sampling):
Araştırma katılımcılarının ne rastgele ne de sistematik bir temelde, tamamen araştırmacının o anki erişilebilirliğine bağlı olarak seçildiği, yüksek düzeyde yanlılık barındıran örnekleme yöntemi.
Örnek Vaka / Uygulama
🔹 1. (accidental sampling): Bir klinik psikoloğun, sosyal kaygı üzerine yürüttüğü bir çalışmada, kampüs yemekhanesinde önünden geçen ilk 50 öğrenciyi durdurup anket doldurtması gelişigüzel örneklemedir. Bu gruptaki öğrencilerin kaygı düzeyleri genel üniversite popülasyonunu yansıtmayabilir; çünkü yemekhanede bulunanlar o an dersi olmayan veya sosyal ortamlarda bulunmayı daha çok tercih eden kişiler olabilir. 🔹 2. (haphazard sampling): Bir psikoloğun internette yayınladığı ankete sadece akıllı telefon sahiplerinin yanıt vermesi; bu durumun yaş, dijital okuryazarlık ve ekonomik statü değişkenlerinde ciddi bir örneklem yanlılığı yaratması.
Derin Analiz
🔹 1. (accidental sampling):
Metodolojik ve istatistiksel bağlamda, gelişigüzel örnekleme (uygunluk örneklemesiyle eşanlamlı olarak değerlendirilir), veri toplama sürecindeki pratik kısıtlamalar (zaman, maliyet, coğrafi erişilebilirlik) nedeniyle sıklıkla başvurulan ancak dahili ve harici geçerliği ciddi biçimde zedeleyen bir stratejidir. Seçkisizleştirme (randomization) sürecinin bulunmayışı, örneklem hatasının (sampling error) matematiksel olarak hesaplanabilmesini engeller. Bu durum, elde edilen bulguların evrene genellenmesini (external validity) imkansız kılar ve sistematik yanılığa (bias) zemin hazırlar. Özellikle davranış bilimlerinde, katılımcıların gönüllülük ve erişilebilirlik temelinde seçilmesi, örneklemde gizli değişkenlerin (confounding variables) kontrol edilememesine neden olur.
🔹 2. (haphazard sampling):
Metodolojik açıdan gelişigüzel örnekleme, olasılıklı olmayan (non-probability) örnekleme türlerinin en zayıf halkalarından birini temsil eder. Bu teknikte evrendeki her bir birimin örnekleme seçilme olasılığı bilinmediğinden veya eşit olmadığından, istatistiksel çıkarımların ve hipotez testlerinin temel varsayımları ihlal edilir. Örneklem hatası (sampling error) matematiksel olarak hesaplanamaz ve elde edilen bulguların evrene genellenebilirliği (external validity) sıfıra yakındır. Klinikte veya deneysel psikolojide, araştırmacıların en yakınlerındakini veya en kolay ulaşılanları (örneğin lisans öğrencilerini ya da internet kullanıcılarını) denek olarak alması, demografik, sosyoekonomik ve kültürel değişkenler açısından ciddi sistematik sapmalara yol açarak iç ve dış geçerliliği sakatlar.
Etimoloji
🔹 1. (accidental sampling):
Latince 'accidentalis' [tesadüfi, arızi] ve Orta İngilizce 'sample' [örnek, numune] sözcüklerinin birleşiminden türetilmiştir.
🔹 2. (haphazard sampling):
İngilizce 'hap' (şans, tesadüf) kökünden türetilen 'haphazard' (rastgele, düzensiz) sıfatı ile 'sampling' (örneklem seçimi) teriminin birleşiminden oluşur.
Karıştırmayın
🔹 1. (accidental sampling):
Seçkisiz örnekleme (random sampling) ile sıklıkla karıştırılır. Seçkisiz örneklemede anakütledeki her bir bireyin seçilme şansı eşit ve biliniyorken; gelişigüzel örneklemede seçim tamamen araştırmacının anlık kolaylığına dayanır ve olasılıksal değildir.
🔹 2. (haphazard sampling):
Rastgele örnekleme (random sampling) ile sıklıkla karıştırılır; ancak rastgele örneklemede her bireyin eşit seçilme şansı varken, gelişigüzel örneklemede hiçbir matematiksel rassallık kuralı yoktur.
Keşfetmeye Devam Edin
Uygunluk Örneklemesi
Uygunluk Örneklemesi
Convenience Sampling
Araştırmacının maliyet, zaman veya coğrafi yakınlık gibi kısıtlar nedeniyle evrenden rastgele veya sistematik seçim yapmaksızın, o an kolayca ulaşabildiği birimleri örnekleme dahil ettiği olasılıksız bir yöntemdir.
İncele
Seçkisizleştirme
Seçkisizleştirme
Randomization
Araştırma birimlerinin anakütleden seçilmesinde, deneklerin deney gruplarına atanmasında veya deneysel koşulların sıralanmasında tamamen şansa dayalı bir mekanizmanın kullanılmasıdır.
İncele
Yanlılık
Yanlılık
Bias
Bir nesne, fikir veya gruba yönelik sistematik olarak dengesiz bir eğilim; ölçüm, örneklem veya veri analizinde gerçeğin geriliminden sapma yaratan yönlü hata.
İncele