İstatistiksel Kontrol
Statistical Control
Tanım
Deneysel tasarım aşamasında kontrol edilemeyen veya ortadan kaldırılamayan üçüncü değişkenlerin etkilerini matematiksel prosedürler aracılığıyla veri setinden arındırma işlemidir.
Örnek Vaka / Uygulama
Araştırmacı, bireylerin yaşı (X) ile yıllık gelirleri (Y) arasındaki ilişkiyi incelerken, bu iki faktör üzerinde doğrudan belirleyici olan eğitim süresinin (Z) etkisini istatistiksel kontrol olmaksızın analiz ederse hatalı bir pozitif ilişki bulabilir. Yaş arttıkça gelirin arttığına dair varılacak yanlış bir sonuç, aslında yaşlı kuşağın ortalama eğitim süresinin farklı olmasından kaynaklanıyor olabilir. ANCOVA veya kısmi korelasyon uygulanarak eğitim süresinin varyansı sabitlendiğinde, yaşın gelir üzerindeki saf etkisi net bir şekilde izole edilir.
Derin Analiz
Nicel araştırma yöntemlerinde ve multivaryant istatistikte, iki temel değişken arasındaki asıl ilişkiyi perteksiz biçimde incelemek amacıyla dışsal (karıştırıcı/confounding) değişkenlerin varyansını sabitleme ya da model dışı bırakma sürecidir. Deneysel manipülasyonun etik veya fiziksel olarak imkansız olduğu durumlarda (örneğin epidemiyolojik veya kesitsel çalışmalarda), korelasyonel yanılgıları önlemek için kritik bir metodolojik güvenlik ağıdır. Kısmi korelasyon (partial correlation) veya kovaryans analizi (ANCOVA) gibi teknikler, bu denetimin en yaygın matematiksel tezahürleridir. Temel mekanizma, bağımsız değişken ile bağımlı değişken arasındaki ortak varyansın, üçüncü değişkenin payından arındırılarak net bir nedensellik veya yordama gücü türetilmesine olanak tanır.
Etimoloji
Fransızca 'statistique' [devlet bilimi/sayım] ve Latince 'contrare' [karşı koymak, denetim altında tutmak] kelimelerinin birleşiminden türetilmiştir.
Karıştırmayın
Deneysel kontrol (experimental control) ile sıkça karıştırılır; deneysel kontrol, katılımcıların atanması veya çevresel koşulların laboratuvar ortamında fiziksel olarak manipüle edilmesini içerirken, istatistiksel kontrol tamamen veri toplandıktan sonra uygulanan matematiksel modelleme ve arındırma işlemleridir.
Keşfetmeye Devam Edin
Kısmi Korelasyon
Kısmi Korelasyon
Partial Correlation
İki değişken arasındaki ilişkinin, araya giren üçüncü veya daha fazla değişkenin istatistiksel olarak kontrol edilip sabit tutulmasından sonra kalan net yönü ve şiddetidir.
İncele
Kovaryans Analizi
Kovaryans Analizi
ANCOVA
Gruplar arası ortalama farklarını incelerken, bağımlı değişken üzerinde potansiyel karıştırıcı etkisi bulunan bir veya daha fazla sürekli dışsal değişkenin (kovaryatın) istatistiksel olarak kontrol edilmesini sağlayan genel doğrusal model yöntemidir.
İncele
Karıştırıcı Değişken
Karıştırıcı Değişken
Nuisance Variable
Bağımsız değişkenin koşulları arasında sistematik olarak farklılık göstermeyen ancak deneysel hatayı ve varyansı artıran dışsal değişken türüdür.
İncele