Geri Dönüş Deseni
Reversal Design
Tanım
Tek denekli araştırmalarda, ardışıklık ve müdahale etkilerini dengelemek amacıyla başlangıç (baseline) ve müdahale koşullarının sırayla değiştirildiği deneysel desen türüdür.
Örnek Vaka / Uygulama
Dikkat eksikliği olan bir çocuğun sınıf içindeki yıkıcı davranışlarını azaltmak için token ekonomisi (ödül sistemi) uygulanan bir araştırmada, önce çocuğun normal davranış düzeyi ölçülür (A - Baz çizgisi), ardından ödül sistemi devreye sokulur (B - Müdahale). Sistemin etkisini mutlak surette kanıtlamak amacıyla ödül sistemi geçici olarak durdurulur ve çocuk eski koşullara bırakılır (A - Geri dönüş). Davranışların yeniden kötüleştiği gözlemlendikten sonra ödül sistemi tekrar başlatılarak (B) etkinin net tutarlılığı, yani nedensellik bağı doğrulanır.
Derin Analiz
Geri dönüş deseni, özellikle tek denekli araştırma tasarımlarında (single-subject experimental designs) nedensellik bağını kurmak için kullanılan temel bir metodolojik stratejidir. En klasik formu A-B-A veya A-B-A-B düzenidir; burada 'A' müdahale öncesi baz çizgisini (baseline), 'B' ise uygulanan deneysel müdahaleyi temsil eder. Müdahale koşulunun ardından sistemin tekrar baz çizgisine döndürülmesi (ilk A'ya veya ikinci bir A evresine dönüş), gözlenen değişimin gerçekten müdahaleye ait olup olmadığını sınar. Bu mekanizma, dışsal değişkenlerin ve sıra etkilerinin (sequence effects) sonuçları karıştırma (confounding) ihtimalini ortadan kaldırmayı hedefler. Ancak etik olarak davranışın geri alınmasının zararlı olabileceği durumlarda veya davranışın doğası gereği kalıcı (geri döndürülemez) olduğu durumlarda bu desenin uygulanması metodolojik açıdan kısıtlıdır.
Etimoloji
Latince 'reversio' (geri dönme, tersine çevirme) sözcüğünden türetilmiştir; deneysel metodolojide kontrol koşullarına geri dönme anlamını taşır.
Karıştırmayın
Alternatif uygulamalar deseni (alternating treatments design) ile karıştırılır; alternatif uygulamalar deseninde koşullar hızla ve aynı oturum içinde ardışık olarak değiştirilirken, geri dönüş deseninde koşullar zaman blokları halinde, sırayla ve daha uzun süreli evreler halinde uygulanır.
Keşfetmeye Devam Edin
Karıştırıcı Değişken
Karıştırıcı Değişken
Nuisance Variable
Bağımsız değişkenin koşulları arasında sistematik olarak farklılık göstermeyen ancak deneysel hatayı ve varyansı artıran dışsal değişken türüdür.
İncele