Madde Analizi
İtem Analysis
Tanım
Psikolojik bir ölçüm aracını oluşturan her bir sorunun istatistiksel niteliklerini, zorluk derecelerini ve ayırt edicilik güçlerini değerlendirmek amacıyla uygulanan analitik prosedürler bütünü.
Örnek Vaka / Uygulama
Klinik psikoloji alanında yeni geliştirilen 50 maddelik bir 'Major Depresyon Tarama Ölçeği'nin standardizasyon çalışmasında, 500 kişilik örneklemden elde edilen veriler madde analizine tabi tutulur. Analiz sonucunda, 14. maddenin ayırt edicilik indeksi sıfıra yakın ($r < 0.10$) hatta negatif çıkar; yani hem yüksek depresyon puanı alanlar hem de sağlıklı bireyler bu maddeyi aynı şekilde yanıtlamıştır. Bu istatistiksel bulgu, maddenin klinik geçerliliğe katkı sağlamadığını kanıtlar ve madde havuzundan çıkarılarak ölçeğin psychometric kalitesi yükseltilir.
Derin Analiz
Psikometri ve test geliştirme süreçlerinin omurgasını oluşturan madde analizi, klasik test kuramı (CTT) ve madde tepki kuramı (IRT) çerçevesinde yürütülür. Amaç, testin güvenilirliğini (reliability) ve geçerliliğini (validity) maksimize edecek optimal maddeleri seçmek ya da mevcut bir testin işleyişini denetlemektir. Süreç temel olarak iki parametre üzerine kuruludur: Madde güçlük indeksi ($p$) ve madde ayırt edicilik indeksi ($r_x$). Madde güçlüğü, ilgili maddeyi doğru yanıtlayan veya onaylayan bireylerin oranını verirken; ayırt edicilik indeksi, o maddenin bireylerin genel özellik düzeyindeki (örneğin zeka, kaygı veya tutum) farklılaşmayı ne kadar hassas yansıttığını istatistiksel korelasyonlar aracılığıyla ortaya koyar. Ayrıca çeldirici analizi (distractor analysis) ile çoktan seçmeli testlerde hatalı veya işlevsiz alternatiflerin psikometrik performansı taranır.
Etimoloji
Latince 'item' (aynı şekilde, birer birer, her bir nesne/madde) ve Yunanca 'analysis' (çözümleme, parçalarına ayırma, 'ana-' [yukarı/tamamen] + 'lysis' [çözmek/gevşetmek] kelimelerinin birleşiminden türetilmiştir.)
Karıştırmayın
Test güvenilirliği (testin bütünüyle tutarlılığını ölçer, madde analizi ise tekil bileşenleri inceler) ve faktör analizi (maddelerin hangi alt boyutlar altında gruplandığını yapısısal olarak incelerken, madde analizi her bir maddenin test içi istatistiksel gücünü ve kalitesini değerlendirir).