Tarihçe Etkisi
History Effect
Tanım
Bir deney veya araştırma sürecinde, bağımsız değişkenin manipülasyonu dışında, zaman içinde meydana gelen dışsal olayların bağımlı değişkeni istem dışı etkilemesi durumu.
Örnek Vaka / Uygulama
Şirket çalışanlarının stres yönetimi eğitiminin tükenmişlik düzeyine etkisini inceleyen bir araştırmada, eğitim sürecinin ortasında tüm ülkeyi sarsan ekonomik bir krizin patlak vermesi ve işten çıkarma haberlerinin yayılması. Araştırma sonunda tükenmişlik skorlarındaki artışın eğitim yetersizliğinden mi, yoksa dışsal ekonomik krizden (tarihçe etkisi) mi kaynaklandığı belirsizleşir.
Derin Analiz
Deneysel ve yarı deneysel araştırmaların içsel geçerliliğini (internal validity) tehdit eden başlıca karıştırıcı değişkenlerden (confound) biridir. Özellikle ön test-son test (pretest-posttest) desenlerinde, ölçümler arasındaki zaman aralığında deneklerin dış dünyada deneyle doğrudan ilişkisi olmayan önemli toplumsal, doğal veya bireysel olaylara maruz kalmasıyla ortaya çıkar. Bu dışsal olaylar, araştırılan etkinin asıl kaynağını maskeleyebilir veya yapay bir etki yaratabilir. Araştırmacılar bu tehdidi bertaraf etmek için sıklıkla eş zamanlı kontrol grupları kullanır ya da yarı deneysel tasarımlarda istatistiksel düzeltmelere başvururlar.
Etimoloji
Karıştırmayın
Olgunlaşma (maturation) etkisi ile sıkça karıştırılır. Olgunlaşma, deneklerin zamanla biyolojik veya psikolojik olarak yaşlanması, yorulması gibi içsel değişimlerini ifade ederken; tarihçe etkisi deneklerin dışında gerçekleşen çevresel olayları kapsar.
Keşfetmeye Devam Edin
Karıştırıcı Değişken
Confound
Bir deneyde, bağımlı değişken üzerinde etkisi incelenen bağımsız değişkenden ayrı tutulamayan, sonuçları manipüle ederek nedensellik bağını belirsizleştiren dışsal faktör.
İncele
Ön Test-son Test Deseni
Before–after Design
Bir müdahalenin veya bağımsız değişkenin etkisini ölçmek amacıyla, katılımcılara uygulamanın hem hemen öncesinde hem de sonrasında yapılan ölçümlerin alındığı temel deneysel araştırma deseni.
İncele