Doğal Deney
Natural Experiment
Tanım
Araştırmacının bağımsız değişkeni manipüle edemediği, bunun yerine doğanın veya sosyal hayatın olağan akışı içinde kendiliğinden oluşan durumları gözlemleyerek karşılaştırma yaptığı yarı deneysel araştırma deseni.
Örnek Vaka / Uygulama
Bir psikolog, büyük bir depremin ardından halkta görülen travma sonrası stres bozukluğu oranlarını incelemek istemektedir. Depremin ne zaman ve nerede olacağını araştırmacı planlayamayacağı için, felaket sonrasında elde edilen veriler deprem yaşanmamış komşu bir bölgenin verileriyle karşılaştırılarak doğal deney deseniyle analiz edilir.
Derin Analiz
Doğal deneyler, laboratuvar ortamının yapaylığından uzak, ekolojik geçerliliği yüksek araştırma tasarımlarıdır. Araştırmacı müdahale yetkisine sahip değildir; olaylar tamamen dışsal etkenler (sosyal politikalar, doğal afetler, ekonomik krizler) tarafından şekillendirilir. Metodolojik olarak gözlemsel çalışmalar sınıfına girer. Klasik randomize kontrollü deneylerde görülen rastgele atama (random assignment) süreci doğrudan araştırmacı tarafından yapılmaz, ancak doğanın sunduğu koşullar bazen tesadüfi bir dağılım taklidi (quasi-random assignment) yaratabilir. Bu durum nedensellik (causality) çıkarımı yapmayı zorlaştırsa da, etik veya pratik nedenlerle manipüle edilemeyen toplumsal ve biyolojik olayların incelenmesinde benzersiz bir ampirik fırsat sunar. Karıştırıcı değişkenlerin (confounding variables) kontrolü zayıf olduğundan, istatistiksel modellerde değişkenler 'bağımsız değişken' olmaktan ziyade 'yordayıcı değişken' olarak ele alınır.
Etimoloji
Latince 'natura' (doğa, yaradılış) ve 'ex-periri' (denemek, tecrübe etmek) kelimelerinin birleşiminden türetilmiştir.
Karıştırmayın
Gerçek deney (true experiment) ile karıştırılır; gerçek deneyde manipülasyon ve rastgele atama zorunluyken, doğal deneyde bunlar yoktur. Ayrıca ilintisel (korelasyonel) araştırmalarla da sıkça karıştırılır; doğal deneyler nedensel ilişki ipuçları barındırabilse de, kontrol eksikliği nedeniyle temelinde gözlemseldir.
Keşfetmeye Devam Edin
Karıştırıcı Değişken
Confound
Bir deneyde, bağımlı değişken üzerinde etkisi incelenen bağımsız değişkenden ayrı tutulamayan, sonuçları manipüle ederek nedensellik bağını belirsizleştiren dışsal faktör.
İncele
Ekolojik Geçerlilik
Ecological Validity
Bir araştırmada elde edilen bulguların, laboratuvar ortamının yapay sınırlarını aşarak gerçek dünya koşullarını ve doğal yaşamı ne derece temsil edebildiğini gösteren ölçüttür.
İncele