Gizil Özellik Kuramı
Latent Trait Theory
Tanım
Gözlenebilir davranışların veya test tepkilerinin, doğrudan ölçülemeyen ancak temel oluşturduğu varsayılan daha derin bilişsel veya psikolojik niteliklerin bir yansıması olduğunu savunan psikometri kuramı.
Örnek Vaka / Uygulama
Stanford-Binet zeka testini çözen bir çocuğun sorulara verdiği doğru veya yanlış yanıtlar doğrudan gözlemlenebilir verilerdir (manifest variables). Gizil özellik kuramı, bu yanıt modellerini analiz ederek çocuğun zeka düzeyini doğrudan gözlenemeyen matematiksel bir 'gizil özellik' (latent trait) olarak puanlar.
Derin Analiz
Gizil Özellik Kuramı, klasik test kuramının (CTT) ötesine geçerek bireyin yetenek veya tutum gibi soyut özelliklerini, test maddelerine verdiği yanıtlar üzerinden olasılıksal modellerle kestirmeyi hedefler. Madde Tepki Kuramı (IRT) ve faktör analizi gibi nicel modeller, bu gizil yapıların (latent traits) matematiksel olarak modellenmesini sağlar. Ölçme sürecinde hata varyansını birey ve madde parametrelerinden bağımsız olarak ele alması, psikometri ve bilişsel bilimlerde test geliştirme standartlarını kökten değiştirmiştir.
Etimoloji
Latince 'latens' (saklı, gizli, görünmeyen) sözcüğünden türetilen 'latent' ile Grekçe 'theoria' (inceleme, bakış, spekülasyon) kelimelerinin birleşiminden oluşmuştur.
Karıştırmayın
Klasik Test Kuramı (CTT) ile sıklıkla karıştırılır; CTT toplam test puanına odaklanırken, Gizil Özellik Kuramı doğrudan madde düzeyindeki olasılıklara ve birey-madde etkileşimine odaklanır.
Keşfetmeye Devam Edin
Madde Tepki Kuramı
IRT
Bireylerin gizil özelliklerini ve test maddelerinin karakteristik özelliklerini matematiksel modeller aracılığıyla inceleyen modern psikometri yaklaşımı.
İncele
Faktör Analizi
FA
Çok sayıda gözlenen değişken arasındaki ilişkileri inceleyerek, bu değişkenlerin gerisindeki daha az sayıdaki bağımsız ve ortak potansiyel yapıları (faktörleri) ortaya çıkaran çok değişkenli bir istatistiksel yöntem.
İncele
Gizli Değişken
Hidden Variable
İki değişken arasındaki nedensellik ilişkisini sahte şekilde yaratan veya maskeleyen, doğrudan gözlemlenemeyen ancak ölçülen parametreleri etkileyen keşfedilmemiş etken.
İncele