Hiyerarşik İç İçe Geçmiş Desen
Hierarchically Nested Design
Tanım
Alt düzey birimlerin daha üst düzey grupların içinde yer aldığı, çok katmanlı örnekleme ve veri toplama yapısına sahip araştırma deseni.
Örnek Vaka / Uygulama
Eğitim psikolojisinde yürütülen bir motivasyon araştırmasında; en alt düzeyde öğrenciler (A düzeyi), bu öğrencilerin bulunduğu sınıflar (B düzeyi), sınıfların bağlı olduğu okullar (C düzeyi) ve en üst düzeyde okul bölgeleri (D düzeyi) hiyerarşik olarak iç içe modellenir. Öğrenci başarı puanlarındaki varyansın ne kadarının bireysel özelliklerden, ne kadarının ise sınıf veya okul kalitesinden kaynaklandığı bu desenle çözümlenir.
Derin Analiz
Hiyerarşik iç içe geçmiş desenler, veri noktalarının bağımsız olmadığını, aksine belirli kümeler veya bağlamlar altında kümelendiğini kabul eden metodolojik yapılardır. Geleneksel istatistiksel yaklaşımlar (örneğin standart varyans analizi veya OLS regresyonu) gözlemlerin bağımsızlığı varsayımına dayanır; ancak iç içe geçmiş verilerde (örneğin sınıflar içindeki öğrenciler, hastaneler içindeki hastalar) aynı gruptaki bireyler, farklı gruptakilere kıyasla birbirine daha benzer olma eğilimi gösterir. Bu durum 'grup içi korelasyon' (ICC) yaratır. Hiyerarşik doğrusal modelleme (HLM) veya çok düzeyli modelleme (MLM) gibi gelişmiş analitik prosedürler, bu bağımlılığı modelleyerek tip I hata oranının artmasını engeller ve hem bireysel hem de yapısal düzeydeki etki mekanizmalarının aynı anda incelenmesine olanak tanır.
Etimoloji
Latince 'hierarchia' [kutsal yönetim/derece düzeni] + İngilizce 'nested' [iç içe yuvalanmış] ve 'design' [tasarım/kurgu] kelimelerinin birleşiminden türetilmiştir.
Karıştırmayın
Çaprazlanmış desenler (crossed designs) ile sıkça karıştırılır; çaprazlanmış desende her bir faktör düzeyinin tüm diğer faktör düzeyleriyle kombinasyonu varken, iç içe geçmiş desende alt birimler yalnızca tek bir üst birime aittir.