Kurgu
Construct / Fiction
Tanım
🔹 1. (construct):
Daha basit fikirlerin sentezlenmesiyle oluşan, doğrudan gözlenemeyen ancak gözlenebilir göstergeler aracılığıyla çıkarımlanan soyut kavramsal model.
🔹 2. (fiction):
Bireyin pragmatik nedenlerle gerçekmiş gibi kabul ettiği, kanıtlanmamış veya hayali kavram.
Örnek Vaka / Uygulama
🔹 1. (construct): Klinik bir araştırmada 'depresyon' doğrudan elle tutulur bir nesne değildir; bir kurgudur. Araştırmacı depresyonu ölçmek için Beck Depresyon Envanteri'ni kullanır. Ölçekten alınan puanlar, o soyut kurgunun (depresyonun) dolaylı göstergeleri olarak analiz edilir. 🔹 2. (fiction): Kişinin, iş yerindeki sistematik dışlanmayı 'Yöneticim aslında beni korumaya çalışıyor, bu yüzden projelerden uzak tutuyor' şeklinde yorumlaması; ampirik bir kanıta dayanmasa da bireyin reddedilme acısıyla başa çıkmasını sağlayan işlevsel bir kurgudur.
Derin Analiz
🔹 1. (construct):
Psikometri ve bilişsel bilimlerde kurgu, ampirik olarak test edilebilir teorik yapıları ifade eder. Doğrudan fiziksel bir karşılığı yoktur; bunun yerine zeka, motivasyon, kaygı veya kişilik özellikleri gibi örtük değişkenleri (latent variables) betimlemek için kullanılır. İki ana kategoriye ayrılır: Görgül kurgular (empirical constructs), gözlenebilir uyarıcı-tepki ilişkilerinden doğrudan türetilirken; hipotetik kurgular (hypothetical constructs), henüz doğrudan gözlemlenemeyen ancak veri tabanlı çıkarımlarla varlığı kabul edilen süreçleri (örneğin bellek izleri veya bilişsel şemalar) tanımlar. Psikolojik testlerin ve ölçeklerin geliştirilmesinde, bu soyut yapıların geçerliliğinin (construct validity) istatistiksel olarak kanıtlanması bilimsel metodolojinin temel taşıdır.
🔹 2. (fiction):
Bilişsel ve klinik psikoloji bağlamında kurgu, bireyin içsel dünyasını organize etmek, varoluşsal belirsizliklerle başa çıkmak ve bilişsel tutarlılık sağlamak amacıyla gerçeği esneterek inşa ettiği zihinsel yapılardır. Hans Vaihinger'in 'As-If' (Öyleymiş Gibi) felsefesinden beslenen bu kavram, mantıksal olarak doğru ya da ampirik olarak kanıtlanmış olmasa da, bireyin adaptasyonu ve psikolojik işlevselliği için hayati bir işlev görür. Psikodinamik ve bilişsel süreçlerde, bu kurgusal kabuller kişinin dünyayı anlamlandırma şemasının temel taşlarını oluşturabilir.
Etimoloji
🔹 1. (construct):
Latince 'con-struere' (birlikte inşa etmek, yığmak, örmek) fiilinden türetilmiştir. 'Com-' (birlikte) ve 'struere' (yapı kurmak, inşa etmek) köklerinin birleşiminden meydana gelir.
🔹 2. (fiction):
Latince 'fingere' (şekillendirmek, biçimlendirmek, uydurmak veya hayal etmek) fiilinden türetilmiş 'fictio' (biçimlendirme, uydurma) sözcüğüne dayanır.
Karıştırmayın
🔹 1. (construct):
Somut olgu (concrete phenomenon) veya doğrudan gözlenebilir davranış ile karıştırılır. Ayırt edici nokta, kurgunun fiziksel bir varlık değil, verilerden yola çıkarak zihinsel veya istatistiksel olarak inşa edilmiş açıklayıcı bir model olmasıdır.
🔹 2. (fiction):
Sanrı (delüzyon) ile sıklıkla karıştırılır; ancak sanrıda gerçekle bağ tamamen kopmuştur ve kişi tıbbi olarak ikna edilemezken, kurguda pragmatik bir kabulleniş ve kısmi bir işlevsel esneklik söz konusudur.
Keşfetmeye Devam Edin
Yönlendirici Kurgu
Yönlendirici Kurgu
Guiding Fiction
Bireylerin yaşam deneyimlerini anlamlandırmasını, değerlendirmesini ve yaşam tarzını belirlemesini sağlayan kişisel kılavuz ilke.
İncele
Bilişsel Şema
Bilişsel Şema
Cognitive Schema
Bireyin dünyayı, kendini ve diğerlerini anlamlandırmasını, kategorize etmesini ve yeni bilgileri filtrelemesini sağlayan, geçmiş deneyimlerle şekillenmiş soyut bilgi yapıları ve zihinsel kalıplardır.
İncele