Çan Eğrisi
Bell Curve
Tanım
Normal dağılımın grafiksel gösterimi olan; ortasında simetrik bir tepe noktası bulunan ve iki yana doğru azalan kuyruklara sahip istatistiksel eğri.
Örnek Vaka / Uygulama
Bir üniversitede klinik psikoloji yüksek lisans giriş sınavına giren 1000 adayın puanları incelendiğinde, adayların çoğunun ortalama bir puan aldığı (örneğin 100 üzerinden 65), çok düşük veya çok yüksek puan alanların oranının ise giderek azaldığı görülür. Bu veriler grafiğe döküldüğünde simetrik bir çan eğrisi elde edilir.
Derin Analiz
Çan eğrisi, olasılık kuramı ve istatistikte sürekli olasılık dağılımlarından biri olan Gauss (normal) dağılımını temsil eder. Ortalama (mean), medyan (ortanca) ve mod (tepe değer) bu dağılımda çakışıktır ve eğri ortada simetriktir. Davranış bilimleri ve psikolojide zeka (IQ), kişilik özellikleri, dikkat süresi gibi birçok nicel değişkenin popülasyonda bu dağılımı izlediği varsayılır. Parametrik istatistiksel testlerin (t-testi, ANOVA vb.) temel varsayımlarından biri verilerin bu eğriye yakın bir dağılım göstermesidir. Ancak, gerçek dünya verileri sıklıkla çarpık (skewed) veya basık/sivri (kurtosis) olabilir; bu nedenle çan eğrisi varsayımı her zaman körü körüne kabul edilmez, veri dönüşümleri gerekebilir.
Etimoloji
Türkçe 'çan' sözcüğü ile Fransızca 'courbe' (eğri) kelimesinin birleşiminden türetilmiş olup, İngilizcedeki 'bell-shaped curve' (çan biçimli eğri) teriminin tam karşılığıdır.
Karıştırmayın
Çarpık dağılım (skewed distribution) ile sıklıkla karıştırılır; çarpık dağılımlar simetrik değildir ve kuyruklardan biri diğerine göre daha uzundur.