Ortanca
Median
Tanım
Bir veri setindeki değerlerin küçükten büyüğe sıralandığında ortada yer alan ve dağılımı iki eşit parçaya bölen merkezi eğilim ölçüsü.
Örnek Vaka / Uygulama
Bir psikiyatri kliniğinde uygulanan travma sonrası stres bozukluğu (TSSB) tedavi süresinin gün cinsinden dağılımı incelenmektedir. Vakaların çoğunluğu 10 ila 20 gün arasında taburcu olurken, tedaviye dirençli ve 120 gün süren iki uç vaka veriye dahil edilmiştir. Aritmetik ortalama bu uçlar yüzünden yukarı doğru saparak gerçek durumu maskeler; ancak ortanca (örneğin 14 gün), hastaların yarısının bu sürenin altında, diğer yarısının ise üstünde tedavi gördüğünü net bir şekilde yansıtarak doğru klinik yönelimi sağlar.
Derin Analiz
Betimsel istatistikte ve ampirik araştırmalarda, ortanca (median), verinin çarpık (skewed) olduğu veya uç değerlerin (outliers) aritmetik ortalamayı manipüle edebileceği durumlarda en güvenilir merkezsel konum ölçüsü olarak işlev görür. Aritmetik ortalama her bir veri noktasından matematiksel olarak etkilenirken, ortanca yalnızca sıralamadaki konumsal merkeze odaklanır. Bu nedenle, özellikle hanehalkı geliri, klinik iyileşme süreleri veya anormal dağılım gösteren psikometrik test puanlarının analizinde sapmasız bir temsiliyet sunar.
Etimoloji
Latince 'medianus' (ortada olan, orta nokta) kelimesinden türetilmiştir; 'medius' (orta) köküne dayanır.
Karıştırmayın
Aritmetik ortalama (mean) ve tepe değeri (mode) ile karıştırılır. Ortalama tüm değerlerin toplamının veri adedine bölünmesiyle elde edilir ve uç değerlerden doğrudan etkilenir; tepe değeri ise veri setinde en sık tekrar eden değerdir. Ortanca ise tamamen konumsal bir ayrımdır.